Gençlere değer katacak içeriklere Google Haberler'den abone olmak ister misiniz?.Google Haberlere Abone Ol. Gençliğe değer katma arzusuyla..

İnsan kendi dışında nesneleri algıladığı gibi, kendi iç dünyasını da algılar. İnsandaki bu tanıma ve algılama etkinliğine “bilme”, elde edilene de “bilgi” denir. Gelin bilgi türlerini açıklayalım..

Bilgi Nedir?

Bilgi, insanın kendisini ve çevresini anlamasını şekillendiren zihinsel süreçtir. Bilginin kullanıldığı alana ve bakış açılarına göre değişiklik göstermektedir. Bilgi felsefesinde, süje (özne) ile obje (nesne) arasındaki ilişkiden doğan her türlü ürüne denir. Süje (özne): Bilen ya da bilmek isteyen, nesnelere yönelendir. Obje (nesne): Bilinen ya da bilinmek istenendir.

Bilgi edinme yalnızca algıya dayanmaz, düşünme de bilgi edinme yollarından biridir. Hem gerçek olanları hem de gerçek olanları içine alır.

Bilgi Aktı: Öznenin özneye ya da nesneye olan yöneliminde bilginin ortaya çıkmasındaki zihinsel süreçler, hafıza ve belleğin genel adına denir.

Önemli Bilgi: Bilgi özneden nesneye olabileceği gibi, özne ile özne arasında da gerçekleşebilir. Şöyle ki bir öğretmen ve öğrenci diyalogunda da bilgi vardır. Fakat burada iki süje yani öznenin olduğunu görmekteyiz.

Bilgi gerçek, beceriler veya nesneler gibi tanımlarını farkındalığı veya aşinalığı ve ya birini ya da bir şeyi anlamaktır. Çoğu gözleme göre, bilginin elde edilmesi, algı, neden, hafıza, tanıklık, bilimsel araştırma, eğitim ve uygulamalarla sınırlı değil ancak dâhildir. Bilginin felsefesi çalışmasına epistemoloji adı verilir. Bilgi edinmenin birçok yolu vardır: algılama, akıl yürütme, hatırlama, alıştırma ve eğitim bunlardan bazılarıdır. “Bilgi” terimi, bir konunu teorik veya pratik olarak anlaşılmasını ifade edebilir. Örtük veya açık ve gayri; sistematik ya da özel olabilir.

Epistemoloji

Epistemoloji ya da bilgi felsefesi, bilginin doğası, kapsamı ve kaynağı ile ilgilenen felsefe dalıdır. İlk çağlarda Thales gibi filozoflar meta fizikle ilgileniyorlardı. Evrenin salt maddesinin bulunması temel bir amaç olmuştu. Ama bu konularda herkesin verdiği farklı fikirler, fikirler arasındaki çelişkiler filozofların insana, dolayısıyla akıl ve bilgiye yönelmesine yol açtı. Bu da insanın bilgilerinin doğruluğunun sorgulanmasına neden oldu. Böylece bilgi felsefesi doğmuş oldu.

Terimler değişiktir; episteme, bilgi ve gnosis, bilim ve logos, öğreti kelimelerinden epistemoloji, bilgibilim ve gnoseloji, bilginin bilgisi terimleri; bilgi kuramı anlamında kullanılır, bazen bilgi felsefesi olur. Bilginin doğası, kaynaklarını, kökenlerini, değerlerini araştırır. Bilgisizliğin ne olduğunu araştıran bilgi dalına agnoiloji denir. Bilgisizlik örtüsü kavramıyla cehalet bilimi ilgilenmektedir. Platon’un bilgi nazariyesin (kuramının) yetersizliği 1963’te Edmund Gettier tarafından kanıtlanmıştır. Aynı dönemde Michel Foucault, bilginin kazıbilimini, bilgi ve iktidar biçimlerini araştırmıştır.

Temel kavramları

  • Doğruluk,
  • Gerçeklik
  • Temellendirme
  • Mantık

Temel soruları

  • Bilgi nedir?
  • Bilginin kaynağı nedir?
  • Bilginin değeri nedir?
  • Doğru bilgi var mıdır?
  • Bilginin sınırı nedir?
  • Bilginin yöntemi nedir?
  • İnsan neyi bilebilir?

Bilgi Çeşitleri

            ÖZNE (BİLEN) —————————————– NESNE (BİLİNEN)

  1. İlişki biçimi bilgi türlerini belirler.
  2. Nesne türü bilgi türlerini belirler

Bilgi türleri insanların bilebileceği türde 6 ya ayrılır. Her insan az çok 6 gruptan bilgiler edinebilse bile, beyin yapısı ve ilgi gereği hepsine tam bir şekilde yatkın olamaz. Bu yüzden ve çok geniş bir konu olduğu için bilgi türleri epistomoloji tarafından gruplara ayrılarak incelenir.

Peki, bilgi türleri nelerden elde edilir?

Bilgi Türlerinin Temel Öğeleri

Bilgi TürleriTemel Öğeleri
Bilimsel BilgiDeney
Dini Bilgiİman, İnanç
Teknik BilgiHayal gücü
Sanatsal BilgiYaratıcı düşünme
Günlük bilgiDeney, Fayda, Tecrübe
Felsefi BilgiDüşünme, Sezgi

İnsanlar farkında olmadan pek çok bilgi edinir. Bu bilgi türleri 6 maddeye ayrılmaktadır.

Bilgi Türleri
Bilgi Türleri

Bilgi Türleri

Gündelik Bilgi

Gündelik bilgi, yaşantılardan elde edilen pratik bilgilerdir. Bu bilgi belli bir yönteme dayanarak, neden-sonuç ilişkisi sonunda elde edilen genel geçer bilgi değildir.

İnsan yaşamını kolaylaştıran sürdüren bu bilgi türü, sahip olduğumuz en eski bilgi çeşididir. Yaşamı kolaylaştırmanın ötesinde; onu odaklı da kılan gündelik bilginin kaynağı yaşantının kendisidir. Deneyimlerden, yaşantılardan doğar ve genellikle de duyum sürecine dayanır. Yaşadığımız fiziksel çevreden olduğu kadar toplumsal çevreden de etkilenen gündelik bilgi, bu açıdan kültürel farklılıklar taşır. Hatta giderek herkese göre farklılıklar taşır; çünkü herkesin deyimleri, yaşantıları ve bunun ötesinde de hayattan beklentileri, faydası, çıkarı birbirinden ayrıdır. Herkesin üzerinde anlaşabileceği tek bir doğru bulmak olanaksızdır. Bu nedenle de gündelik bilgiler felsefenin ana konusunu oluşturmazlar.

Gündelik bilginin elde edilmesinde izlenen yol, yani yöntem, de daha çok andırım (antoloji) türü olmasına karşın; kültüre, hatta bireylere göre ayrılıklar gösterir. Gündelik bilgiye ulaşmamıza yarayan genel-geçer tek bir yöntem yoktur. Çok ve farklı yöntemler elde edilen gündelik bilgi için; bu yöntem çokluğu nedeni ile bazı düşünürler; yöntemsiz bilgidir diye söz ederler. Oysa gündelik bilgiye ulaşmak için çok farklı yöntemler vardır ve bu yöntemlerden her biri kendine göre doğrudur.

Gündelik bilgi, az ya da çok, nesnellik taşır. Çünkü insan, yaşamını sürdürebilmek için, doğaya uygun bilgiler edinmek durumundadır. Ancak bu bilgiler, bireysel yaşantılara dayandıklarından zorunlu değildir. Ancak yine de bu bilgilerde az çok neden- sonuç ilişkisi bulunur. Ama zorunluluk ve ölçü yoktur.

Gündelik bilgilerin konuları yaşamın her alanına ait ve genellikle rastlantısal olmanın yanı sıra, birbirleriyle uyumlu olmak zorunda da değildir. Hatta derin çelişkiler dahi taşıyabilirler. Bu nedenle de düzensiz bilgiler olarak da adlandırılırlar.

Tüm bu olanaksızlıklarına karşın gündelik bilgiler, binlerce yıl, teknik bilgiye kaynaklık etmişlerdir. Hatta hem geçmişte hem de günümüzde gündelik bilgilerin diğer bilgi türlerini etkilediklerini veya onlara kaynaklık ettiklerini de gözlemleyebiliriz.

Özellikleri

  • Sübjektiftir.
  • Sonuçları kesin değildir.
  • Nedensellik ilkesine dayanmaz.
  • Yöntemsiz olarak, duyumlar ve algılarla elde edilir.
  • Sistemli değildir.
  • Yaşamı kolaylaştırır.
  • Görecelidir.
  • Yararlı bilgidir ama yanıltabilir.

Teknik Bilgi

Teknik bilgi, alet yapmak ve kullanmak için gerekli bilgidir. Adını “beceri” anlamına gelen Yunanca “techne-tekne” sözcüğünden almaktadır. Teknik bilgi, gündelik bilgi ve bilimsel bilginin pratiğe dönüştürülmesidir.

Teknik bilgi, sadece somut varlık alanına ait bir bilgidir. Başlangıçta teknik bilgi, sadece gündelik bilgiye dayanıyordu. Günümüzde ise teknik bilgi çoğunlukla bilimsel bilginin uygulama şeklidir. Bilim ve teknik birbirinden ayrılamaz bir bütünlük içerisindedir.

Teknik bilgi, yaşantılar ve deneyimlerden çok, akla ve düşünceye dayanır.

Amacı insanın temel gereksinimlerini karşılamak ve yaşamını kolaylaştırmak için araç-gereç üretmek olan teknik bilgi, insanlığa ve çevreye zarar verecek bir nitelikte kazanabilir. Silah teknolojinin yol açtığı savaşlar ve içten yanmalı motorların çevreye verdiği zarar teknik bilginin zararlı durumlarına örnektirler.

Özellikleri

  • İnsan hayatını kolaylaştırır.
  • İnsanın doğaya hâkimiyetini sağlar.
  • Yarar amacı güder.

Bilimsel Bilgi

Bilimsel bilgi, bilimsel yöntemler ile elde edilen bilgidir. Bilimsel yöntem akıl, deney ve gözleme dayalıdır. Bir bilginin bilimsel olmasının ölçütü yöntemsel olmasıdır. Bilimsel bilgi objektif, sistemli, tutarlı ve eleştiriye açık bilgidir.

Bilimsel bilgi, teknik bilgiden farklı olarak uygulama bilgisi değil, teorik bilgidir. Bilim insanı nesneye “bilmek için bilmek” amacı ile yönelir.

Bilimler üç gruba ayrılır;

  1. Formel bilimler: mantık, matematik
  2. Doğa bilimleri: fizik, kimya, biyoloji, coğrafya, jeoloji, astronomi…
  3. İnsan bilimleri: psikoloji, sosyoloji antropoloji, iktisat…

Formel Bilimler (İdeal Bilimler)

Bunlar doğada bulunmayan algılanamayan, yalnızca düşüncede olan soyut ojeleri konu alırlar. Matematik ve mantık biçimsel bilimlerdir. Bu bilimlerin konuları doğada yoktur. Bu nedenle onları deney yöntemiyle incelemek mümkün değildir. Kullandıkları yöntem tümdengelim (dedüksiyon) dir.

Doğa Bilimleri

Doğadaki olayları konu alan fizik, kimya, jeoloji, astronomi ve biyoloji gibi bilimlerdir. Konularını deney ve gözlemle inceler. Tümevarım (endüksiyon) yöntemi kullanarak yasalara ulaşırlar. Temel özelliği olgusal oluşlarıdır. Bu durum, yargıların doğrudan ya da dolaylı gözlenebilen varlıklardan kaynaklandığını belirtir. Doğa bilimlerinde determinizm (nedensellik, yani aynı nedenler aynı koşullarda aynı sonucu verir) anlayışı vardır.

İnsan Bilimleri

Bu bilimler insanları değişik yönleriyle ele alan bilim dallarıdır. Bunlara manevi bilimler de denir. Tarih, sosyoloji, psikoloji, antropoloji gibi bilimlerdir. Konuları insanın varlığı, yapıp ettikleri, bilgisi ve iradesiyle meydana getirdiği olaylardır. Kullandıkları yöntem “anlama”dır.

  • Tümevarım yöntemini kullanırlar.
  • Yasa ve genellemelere ulaşmaya çalışırlar.
  • Evrenseldir.
  • Nesneldir.
  • Kesindir, doğrulanabilme özelliği vardır.
  • Birikimli olarak ilerler.
  • Akıl ve mantık ilkelerini kullanır.
  • Uygulanabilir.
  • Değişebilme ve kendini yenileme özelliğine sahiptir.
  • Olgusaldır.
  • Tekrarlanma özelliğine sahiptir.
Dini Bilgi
Dini Bilgi

Dini Bilgi

Dinsel bilgi, bilenle bilinen arasındaki bağın, iki unsurun dışında aşkın bir varlığa olan itikatla, inançla kurulan bilgi türüdür. Bu bilgi, tanrı ile inanan arasında bir inanç bağı olması bakımından özneldir.

Fizik yasalarının ötesinde bir yaklaşım olduğu için metafizik bilgiler olarak değerlendirilirler. Din bilgisinin temel mantığı; evreni ve beni yaratan aşkın varlık (genellikle tanrı) en doğru bilgiye sahiptir, “O halde doğru bilgi için onu dinlemeliyim, ona yönelmeliyim.” Düşüncesinden kaynaklanır.

İnanç esasına dayanan din bilgisi dogmatiktir. Yani dogmalar, tartışılmaz, kendilerinden kuşku duyulamaz. Bu açıdan din bilgileri mutlaktır. Ancak mutlaklık o inanç sistemine inananlar arasındadır. Bir inanç nüansı için yine ve ancak kendi inançları mutlaktır. Değişmez, tartışılmazdır. Bu açıdan bakıldığında, tüm mutlaklık iddialarına karşın, din bilgisi de görelidir.

Din bilgisinin doğruluk değeri, doğaya uygunlukta aranmaz. Doğa din bilgisine uymuyorsa, yanlış, bilgide değil doğadadır.

Özellikleri

  • Yöntemi sezgidir.
  • 2- Bilgiye ulaşma yolu vahiydir.
  • 3- Eleştiriye kapalıdır. (Dogmatiktir.) 
  • 4-İlahi kaynaklıdır.
  • 5-İnsan eylemlerini düzenleyen kuralları içerir.
  • 6- Sınanamaz.
  • 7- Metafizik açıklamalarla yüklüdür.

Felsefi Bilgi

Felsefe; varlık, bilgi, gerçek, adalet, güzellik, doğruluk, akıl ve dil gibi konularla ilgili genel ve temel sorunlara ilişkin yapılan çalışmalar sonucu elde edilen bilgidir.

Felsefi anlamda bilgi, Platon’un Theatetus diyalogundan beri gerekçelendirilmiş doğru inanç olarak tanımlar. Bilgi, doğru ya da yanlış olma olasılığı olan sanıdan farklıdır. Bilgi, doğruluğu yönünde yeterli gerekçelere sahip inanç veya iddiadır.

Özellikleri

  • Felsefenin açıklamalarında “kesinlik” ya da bitmişlik” yoktur.
  • Felsefede filozofun kişiliği ve geçmiş yaşantısı önemli rol oynar.
  • Kapsamlı ve bütüncül bir bilgidir.
  • Genel geçer değildir; kendini daima yenileyebilir.
  • Mantık ilkelerinden yararlanır; sistemli ve tutarlı bir bilgidir.
  • Felsefe bilgisinin bilimdeki gibi öğrenilecek doğruları yoktur.
  • Eleştirel ve sorgulayıcıdır.
  • Olması gerekeni de belirler.
  • Yığılan bir bilgidir. Bu nedenle tarihinden soyutlanamaz.
  • Olgulara dayanma zorunluluğu yoktur.
  • Çağının koşullarından etkilenir.
  • Bilimlerin doğuşuna kaynaklık etmiştir.
  • Evrensel bir bilgidir.
  • Teknolojisi yoktur.
Sanatsal Bilgi
Sanatsal Bilgi

Sanatsal Bilgi

Sanat; insanın, güzeli arama, bulma veya yaratma sürecini anlatan bir etkinliktir. Sanat bilgisinde özneyi nesneye yönelten “güzellik” kaygısıdır. Sanatçı nesnesine yönelerek onu algılar ve kendine özgü bir biçimde ifade eder.

Sanat bilgisi düşe, hayale, geniş yer verdiğinden sanat bilgisinin doğa uygunluğu zorunlu değildir. Sanatın nesnelere ilişkin mutlaka doğru bilgiler vermek gibi bir amacı yoktur.

Sanat bilgisi özel bir bilgidir, duygular ve yaratıcı akla dayalıdır. Akıl ilkelerine bağlı kalınarak, akıl yürütme yolu ile ulaşılan bir bilgi değildir. Sanatçıya yol gösteren sanatçının sezgisidir.

Sanatsal bilgi belli bir yönteme bağlı değildir. Sübjektiftir.

Özellikleri

  • Öznel ve duygusaldır.
  • Sezgilere yeteneğe ve hayal gücüne dayalıdır.
  • Yaratıcılık esaslıdır.
  • Ürünleri somuttur.

İlginizi Çekebilir: Eğitim Felsefesi Nedir?

Ebru makalelerini beğendiniz mi? Sosyal medyada takip edin!
Başkalarına Fayda Sağla
Yorum Yok
Yorum İptal
Yorumlar: Bilgi Türleri

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Resim ekle - Yalnızca PNG, JPG, JPEG ve GIF desteklenir.

Sosyal Medya Hesaplarımız

TwitterInstagramPinterestLinkedIn Company

Arşivler

Copyright © 2020 Öğrenci Blogları. Tüm Hakları Saklıdır.

Login

Öğrenci Blogları'na Hoş Geldin

Gençlere değer katan içerikler üretiyoruz. Aramıza katılacağın için mutluyuz.
Giriş Yap

Gelişim için ilk adım. Boş vakitleri iyi değerlendirmek gerek.