Gençlere değer katacak içeriklere Google Haberler'den abone olmak ister misiniz?.Google Haberlere Abone Ol. Gençliğe değer katma arzusuyla..

Birine sence karar alırken yeterince özgür müsün, diye sorsak genellikle “özgürüm” cevabını alırız. Peki ya gerçekten öyle miyiz? Yoksa öyle olduğumuzu mu sanıyoruz? Felsefi bir kuram olan determinizm, aslında evrende attığımız her adımın, yaptığımız her eylemin önceden tanımlanmış kurallar ve yasalar(fiziksel, sosyal, psikolojik, toplumsal) tarafından belirlendiğini söylüyor.

Fiziksel Yasalar ve Özgürlük
Fiziksel Yasalar ve Özgürlük

Fiziksel Yasalar ve Özgürlük

Gerçekten detaylı olarak düşündüğümüzde determinizm anlayışına göre aslında sandığımız kadar özgür olmadığımızı fark edebiliyoruz. Mesela hiçbir araç kullanmadan uçmak istediğimizi düşünelim. Uçak vb. araçları çıkarınca uçamayacağımızı biliriz. Her ne kadar çocukken birkaçımız ya da geçmiş yıllarda çılgın birkaç insan denemiş olsa da artık biz yalnız başımıza kollarımızı çırparak uçmayı denemeyiz. Hatta böyle bir şeyi düşünmeyi bile bırakırız.

Fiziksel yasaların özgürlüğümüzü nasıl kısıtladığına basit bir örnek daha verelim. Çok sevdiğiniz bir tişörtünüzün olduğunu düşünün. Kış mevsiminde ya da çok soğuk bir zamanda onu giyinmek isteyebilirsiniz. Hoş yine giyilebilir ama giyindiğimiz takdirde üşüyeceğimizi biliriz ve belki de zamanla beynimiz böyle saçma teklifleri bize sunmayı bırakır.

Determinizm Nedir?

Örneğin araba kullanmak istediğimizi düşünelim. Bunun için ehliyet alırız ve hallolur. Ama ya göz derecemiz buna uygun değilse yani gözlüklü dahi araba kullanmamıza izin verilmiyorsa o halde kullanamayız.

Yine canımız yurt dışında bir ülkeye gitmek istemiş olsun. Paramız, vizemiz, pasaportumuz, zamanımız ve gerekli diğer şartlar da sağlanırsa elbette gidebiliriz. Fakat vize kabul etmeyen veya başka sorunlar çıkaran ülkeler olabilir. Böyle bir durumda ya o ülkeyle ilişkilerimizin ve sorunlarımızın düzelmesini bekleyebilir ya da “Aman ben de başka bir ülkeye giderim.” diyebiliriz. Kısacası seçenekler çok olduğunda özgürlüğümüzün kısıtlandığını düşünmeyiz.

Determinizm kuramını haklı çıkaran sosyal, psikolojik veya daha birçok konuda çeşitli örnekler verilebilir. Bir de bunun tersini savunan indeterminizm kuramına ve diğer kuramlara göz atalım.

İndeterminizm Nedir
İndeterminizm Nedir

İndeterminizm Nedir?

İndeterminizm anlayışına göre insan karar alırken özgürdür ve eylemlerini tamamen özgür iradesi sonucunda gerçekleştirir. Evrende hiçbir sebep-sonuç ilişkisi devamlılık göstererek insanın eylemlerini etkileyemez olarak düşünülür. Determinizm genel olarak neden- sonuç ilişkisi üzerinde temellendiği için indeterminizm bu neden- sonuç ilişkileri dışında gerçekleşen olayları insan iradesine bağlar.

Bunun yanı sıra özgür olmadığımızı savunan bir diğer görüş de oto determinizm.

Oto determinizm Nedir?

Determinizm ve indeterminizm kuramları arasında kalan bu yaklaşımın en büyük savunucularından biri ünlü filozof Immanuel Kant’tır. Kant’a göre:

 İnsan kendi iradesi ile ahlak yasalarını özgürce kendisi belirler.

Immanuel Kant

Otodeterminizm anlayışına göre aslında insan ne tam anlamıyla özgürdür ne de tam anlamıyla özgür değildir. Bu anlayışa göre her ne kadar bazı fiziksel ve sosyal yasalar belirli ölçüde özgürlüğümüzü kısıtlıyor olsa da iç dünyamızda bu kısıtlı alan içinde dahi kendimize özgür bir şekilde özerklik alanı oluşturabileceğimizi savunur. Yani her ne kadar belirli doğa yasaları veya diğer yasalar insan özgürlüğünü kısıtlıyor gibi görünse de aslında insan aklını kullanarak bu zincirlerden kurtulabilir. İnsan aklı, bir nevi kaçış yoludur. Özgürlüğün kapısını açabilen anahtar gibidir. Yine bu anlayışa göre insan kendini geliştirip aklını kullandığı ölçüde özgürleşebilir. Bu sayede insan kendi ahlak yasalarını ve sorumluluklarını belirleyerek ona göre hareket edebilir.

Yine Immanuel Kant’a göre insan bu açıdan bakıldığında yasalara bağlı olan yönüyle özgür değilken otonom olan yönüyle de özgür sayılabilir. Aslında insanın doğal haliyle özgür olduğunu ve toplumsal, siyasi yasaların insanın özgürlüğünü bir ölçüde kısıtladığını savunur.

Örneğin şehir içi otobüste yolculuk ediyor olduğumuzu düşünelim. Gerçekten çok yorgunuz, ayakta duracak halimiz dahi yok ama neyse ki otobüste oturacak boş bir yer bulmuşuz. Bir sonraki durakta ise yaşlı bir teyze otobüse binmiş olsun ve oturabileceği boş bir koltuk olmasın, yani bizim ona yer vermemiz gereksin. Böyle bir durumda toplum bize ne der, düşüncesiyle mi yer veririz? Yoksa tamamen içimizden gelen bir ödev ahlakıyla mı yer veririz?

Liberteryenizm Nedir?

Liberteryenizm, diğerleri kadar büyük savunucuları olmasa da bu anlayış devletin insan özgürlüğünü kısıtladığını ve bu yüzden yetkilerinin azaltılması gerektiğini savunur.

Fatalizm Nedir?

Fatalizm, daha çok dini bir açıdan yaklaşım olarak düşünülebilir. Kısaca kadercilik anlamına gelir ve eylemlerimizin Tanrı tarafından önceden belirlenmiş olduğunu savunur.

Bu içeriğimizde sizlere determinizm nedir, fatalizm nedir, indeterminizm nedir? Bunlardan bahsettik. Peki ya siz bu konuda ne düşünüyorsunuz? Yorumlarda belirtebilirsiniz. Bana kalırsa determinizm görüşü ağır basıyor..

İlginizi Çekebilir: Stoik Felsefe Nedir? Stoacılık Nedir?

zehrasenasenturk makalelerini beğendiniz mi? Sosyal medyada takip edin!
Başkalarına Fayda Sağla
Yorum Yok
Yorum İptal
Yorumlar: Determinizm Nedir? Eylemlerimizi Yaparken Ne Kadar Özgürüz?

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Resim ekle - Yalnızca PNG, JPG, JPEG ve GIF desteklenir.

Sosyal Medya Hesaplarımız

Copyright © 2020 Öğrenci Blogları. Tüm Hakları Saklıdır.

Giriş Yap

Öğrenci Blogları'na Hoş Geldin

Gençlere değer katan içerikler üretiyoruz. Aramıza katılacağın için mutluyuz.
Giriş Yap

Gelişim için ilk adım. Boş vakitleri iyi değerlendirmek gerek.