Gençlere değer katacak içeriklere Google Haberler'den abone olmak ister misiniz?.Google Haberlere Abone Ol. Gençliğe değer katma arzusuyla..

Edebiyatın belirli tarihsel sürecinde yazar ve türün milliyeti açısından herhangi bir ayrımı olmadan, edebiyatı içeriksel ve biçimsel olarak etkileyen üslup, düşünce ve duyguların tamamına edebi akımlar denilmektedir. Genellikle birbirlerine tepki olarak ortaya çıkan edebi akımların temsilcileri, oluşturdukları edebi akımların ilkelerini kendileri belirlemiştir. Bu akımlar çoğunlukla da birbirlerini eleştirerek ortaya çıkmaktadır. Sizler için edebi akımları inceledik, keyifli okumalar…

15 Edebi Akım

  1. Hümanizm
  2. Rönesansçılar
  3. Klasisizm
  4. Romantizm
  5. Realizm
  6. Naturalizm
  7. Parnasizm
  8. Sembolizm
  9. Empresyonizm
  10. Ekspresyonizm
  11. Kübizm
  12. Fütürizm
  13. Dadaizm
  14. Sürrealizm
  15. Egzistansiyalizm
Hümanizm

Hümanizm

Türkçe karşılığı İnsancılık olan bu edebi akımda insan aklını, etik ve adalet kavramlarını yani insana değer vermeyi esas almaktadır. Antikçağ felsefesinin anlaşılmasına ve kaynaklarına yönelme ve onların yeniden değerlendirilmesiyle ortaya çıkan bir akımdır. Doğadaki her şeyi, tabiatı tanrı yaratmıştır düşüncesi Hümanistler tarafından kabul edilmiştir. Genellikle insanı sevip insanı yüceltmek vardır. Dünyayı anlama çabasında tanrı merkezci anlayışın terk edilerek, insan merkezci bakış açısı benimsenmekte ve bu eserlerde yansıtılmıştır. En önemli temsilcisi ise, Dante’dir.

Rönesansçılar

Rönesansçılar

Hümanizm edebi akımının getirdiklerinden hemde 16. yüzyılın akıl ve bilimini önemsemişlerdir. İnsanın özgür birey olduğu düşüncesini geliştirirler. Özgür düşüncelerini Denemeler’inde yansıtan Montaigne, Rönesans döneminin yaratıcılarındandır. Bu dönemde eser veren en önemli sanatçılar ise; Petrarca, Montaigne, Bacon, Cervantes ve Shakespeare’dir.

Klasisizm
Klasisizm

Klasisizm

17. yüzyılda ortaya çıkan edebi akım Klasisizm, diğer bir adıyla kuralcılık Fransa’da doğmuştur. Klasisizm kurucusu ise Boileau’dur. İlk edebi akımlardan olan Klasisizm, ağırlıklı olarak Rasyonalizm’den etkilenir. Genel olarak Klasisizmde akıl ve sağduyu önemsenmektedir. Orta çağda insanın aklı ve kendisi geri plana itilmiş daha sonraları yasaklar kaldıktan sonra insana ve akıla önem verilmeye başlanmıştır. Karanlık devre denilen Orta Çağ’da, Eski Yunan ve Latin mitolojileri yüzyıllardır yasaklanmıştır. Bu yasak kalkar kalmaz Klasisizm Eski Yunan ve Latin Edebiyatlarını örnek almaktadır. Edebi akımlar  Klasisizm de kuralcı bir edebi akımlar anlayışı bulunmaktadır. Bu yönüyle de Divan Edebiyatına benzetilmektedir.

Edebi akımlar, konu olarak tarihten ve mitoljiden alınmaktadır. Eserdeki kahramanlar çoğunlukla soylu kişilerden seçilir ve olayların akla mantığa ve ahlaka uygun olmasına önem gösterilmektedir. Dil ve Üslupta mükemmellik aranır. Sanatçı eserlerinde kişiliğini gizli tutar. Bu edebi akımlar genellikle yüksek zümreye hitap edilmektedir. Kahramanlar sıradan kişiler değil de soylu kişilerden oluşmaktadır. Belki de bu sebeptendir bilinmez ama edebi akımlar insan doğasına önem verir, dış doğaya önem verilmemektedir. Bu edebi akımlar ilke olarak ise; ‘Sanat sanat içindir.’ anlayışını benimsemişlerdir.

Klasisizm Temsilcileri

  • Montaigne
  • La Fontaine
  • Racine
  • Molierre
  • Şinasi
  • Ahmet Vefik Paşa
Romantizm

Romantizm

Diğer bir edebi akımımız olan Romantizm, 18. yüzyılın sonlarında 19.  yüzyılın başlarında Klasisizm’e tepki olarak bu edebi akım ortaya çıkmıştır. Başlarda Almanya’da ortaya çıkan sonraları Fransa’da gelişen bir akımdır. Sanatçı eserlerinde hiçbir zaman kişiliğini gizli tutmaz. Klasisizm’in kuralcılığına karşı tepki göstererek duygu ve hayali ön plana almışlardır. Romantizm akımı konularını milli tarihten ve günlük hayattan almaktadır. İyi-kötü, güzel-çirkin, ak kara gibi çatışmalar romantizmde mevcuttur ve iyiler her zaman iyidir kötüler de her zaman kötüdür. Halkın konuştuğu dil eserlerde kullanılmaktadır.  

Bu edebi akımda klasisizme karşı olarak dış doğaya önem verilmiş ve uzun betimlemeler yapılmıştır. Tip yerine ise karakter ön planda olmuştur. Çevre ve doğa betimlemelerine önem verilmiştir. Romantizm ilke olarak ise; ‘Sanat toplum içindir.’ anlayışını benimsemişlerdir. Tanzimat romanında olduğu gibi sanatçı, kişiliğini gizlemez ve taraf tutar.

Romantizm Temsilcileri

  • Goethe
  • Schiller
  • Victor Hugo
  • Namık Kemal
  • Ziya Paşa
  • Ahmet Mithat Efendi
  • Abdülhak Hamit Tarhan
  • Şemsettin Sami
Realizm

Realizm

Sıradaki edebi akımımız ise Realizm diğer bir tabirle gerçekçilik. Realizm Romantizm’in aşırı duygusallığına tepki olarak 19. yüzyılda Fransa’da ortaya çıkmıştır. Realizm akımında Pozitivizm felsefesi ön plandadır ve sanatta da yansıtılır. Realizmde en önemli kavramlardan bir tanesi olan gözlemdir. Sanatçı ne kadar iyi gözlem yaparsa o kadar realist biçimde eserlerini oluşturabilmektedir.  Bu edebi akımlar da bilgi belge ve gözlem ile sanatçı eserlerini oluşturur. Realizm’de betimlemeler işlevsel biçimde kullanılmaktadır.

Bu edebi akımlar eserde kişiler toplumun her kesiminden seçilebilmektedir. Edebi akımlar da emiz, sağlam ve titiz bir dil üslubu benimsenmektedir. Realizm ilke olarak ise; ‘Sanat sanat içindir.’ ilkesini benimsenmiştir. Realizm’de sanatçı kişiliğini gizli tutmaktadır. Romanda yapılan doğa betimlemeleri ise romanın konusuna uygun olarak seçilir.

Realizm Temsilcileri

  • Gogol
  • Dostoyevski
  • Tolstoy
  • Gorgi
  • Mark Twain
  • Recaizade Mahmut Ekrem
  • Sami Paşazade Sezai
  • Nabizade Nazım
  • Halit Ziya
  • Yakup Kadri
  • Memduh Şevket
  • Reşat Nuri
  • Refik Halit
Naturalizm

Naturalizm

Kendisinden bir önceki edebi akımlara tepki olarak değil de Realizm’e daha göre daha katı hali olarak ortaya çıkmıştır. Diğer bir tabiri doğalcılık olan bu akım, Determinizm felsefesini sanata uygulamıştır. Determinizm felsefesine göre ise ‘Aynı nedenler, aynı sonucu doğurur.’ görüşünde olup deney üzerine tanımlanmıştır. Beyinlerindeki tezi çürütme çabasında olan sanatçılar naturalist romana deneysel roman da demişlerdir. Naturalistlerin düşünce yapısına göre, insan yaşamını etkileyen iki unsur vardır bunlar;  soyaçekim ve çevredir. Bu iki unsur insanın var oluşu üzerindeki rolü kanıtlamaya çalışmaktadır.

Naturalizm genel olarak kötücül bir edebi akımdır. Sanatçı eserlerinde kişiliğini gizlemektedir. Sokak dili eserlere yansıtılır. İnsan yaşamının tüm kötülüklerini, pisliklerini ve iğrençliklerini ortaya koymaktadır. Deneysel Roman türü bu edebi akım sayesinde ortaya çıkmaktadır. Bu edebi akımlar ‘Sanat toplum içindir.’ anlayışını benimsemektedir. Naturalizm’in kurucusu Emile Zola’dır.

Natüralizm Temsilcileri

  • Emile Zola
  • Gerhart Hauptman
  • Guy de Maupassant
  • Beşir Fuat
  • Nabizade Nazım
  • Hüseyin Rahmi Gürpınar
Parnasizm

Parnasizm

Diğer bir adı şiirde gerçeklik olan bu edebi akım, romantik şiir anlayışına tepki olarak ortaya çıkmıştır. Eski Yunan ve Latin mitolojisine hayranlık duyulmaktadır. Çoğunlukla hayal ve duygunun yerini gerçekler almaktadır. Sanatçı eserlerinde dış dünyayı olduğu gibi betimlemektedir.

Parnasizm, realizmin şiire yansımasıdır ve genellikle plastik güzellik (dış güzellik) şiirle anlatılmaya çalışılmaktadırlar. Yani sanatçı şiirlerinde yazmış olduğu betimlemelerin tamamı insan beyninde tablo gibi yansıması gerçekleşir. Tasvire önem verilmektedir. Eski Yunan ve Latin Edebiyatı örnek alınmaktadır. Eserlerde şiirin biçim güzelliği önemsenmektedir. Parnasizm ‘Sanat sanat içindir.’ ilkesini benimsemektedir.

Parnasizm Temsilcileri

  • Theophile Gautier
  • Theodore de Banville
  • François Coppee
  • Jose Maria da Heredia
  • Sully
Sembolizm
Sembolizm

Sembolizm

Sembolizm tıpkı Parnasizm gibi bir edebi şiir akımıdır.  Edebi akımlara yani Parnasizm’e tepki olarak Sembolizm ortaya çıkartılmıştır. Bu edebi akımda akıl ve düşünce yerine duygu ve hayali ön plana çıkarmışlardır. Biraz Romantizm’e yaklaşma vardır. Dış gerçeklik sembollerle ve şairin hisleriyle ifade edilmektedir. Duygular ve hayaller ön plandadır ve anlaşılmayı değil de hissedilmeyi amaçlamaktadır. Sembolizm edebi akımlar 2 ilkeyi benimsemektedir; anlam kapalılığı ve müzikalite’dir. Yani Sembolizm edebi akımlar genel amacı, aynı şiiri her okuyanda farklı anlamlar hissetmesi amaçlanır. Bu edebi akımın temel ilkesi ise; ‘Sanat sanat içindir.’

Sembolizm Temsilcileri

  • Charles Baudelaire
  • Stephane Mallerme
  • Paul Cerlaine
  • Arthur Rimbaud
  • Puşkin
  • Paul Valery
  • Maunce Maeterlinck
  • Ahmet Haşim
Empresyonizm

Empresyonizm

Türkçe karşılığı İzlenimcilik olan Empresyonizm edebi akımı, ilk olarak resim alanında ortaya çıkmış sonralarında sanat dallarını da etkilemiştir. Empresyonizm Sembolizm’e benzeyen edebi akımlardan bir tanesidir. Sanatçı eserlerinde dış dünyayı olduğu gibi değil de kendi izlenimlerine göre aktarmaktadır. Bu edebi akımlar ilke olarak; ‘Sanat Sanat içindir.’ ilkesini benimsemiştir.

Empresyonizm Temsilcileri

  • Rainer Maria Rilke
  • Paul Verliane
  • Arthur Rimbaud
  • James Joyce
Ekspresyonizm

Ekspresyonizm

Ekspresyonizm, Empresyonizm’e tepki olarak ortaya çıkmış bir edebi akımdır. Türkçe karşılığı dışavurumculuk olan bu akım, insanın içinde yaşadığı mutluluğu, sevinci veya üzüntüyü dışarıya aktarmaktadır. Ekspresyonizm edebi akımında insanın iç dünyasının sanat yoluyla dışa vurulması amaçlanmaktadır. Edebi akımlar da Ekspresyonizm oluşturulan eserlerin çoğunda korkunç ve fantastik öğelere rastlanılmaktadır.

Ekspresyonizm Temsilcileri

  • O’Neil
  • Franz Kafka
  • Thomas Stearns
  • James Joyce
Kübizm

Kübizm

Kübizm edebi akımlar resim alanında ortaya çıkmıştır. Dış dünyada yaşanan gerçeklik geometrik şekiller aracılığıyla eserlere aktarılmaktadır.

Kübizm Temsilcileri

  • Pablo Picasso
  • Apollinaire
  • Max Jacob
  • Jean Cocteau
  • Blaise Cendrars
Fütürizm

Fütürizm

Fütürizm, 1909 yılında İtalyan şair Marinetti tarafından ortaya çıkarılmış edebi akımlardan bir tanesidir. Türkçe anlamı Gelecekçilik olan bu edebi akım, 19. yüzyılın sonları 20. yüzyılın başlarında sanayinin hızla gelişimi ve fabrikalaşmanın artmasıyla yaşam hızlanmaktadır. Endüstrileşmenin edebiyata aktarılma girişimi de denilebilmektedir. Bu edebi akımlar yaşamda dinamikleşme ve hızlanmanın artması sanat eserine yansıtılmıştır. Fütürizm’in Rus temsilcisi Mayakovksi Türk Edebiyatındaki temsilcisi ise Nazım Hikmettir. Teknolojinin gelişimiyle hızlanan hayatın dinamizmi sanat eserlerine yansır. Çark ve makine sesleri şiir yoluyla okuyucuya aktarılmaktadır. Sanatçı eserlerinde ölçü ve kafiyeyi kaldırır ve söz dizimi değiştirilir. Bu edebi akımlar geleneksel tema ve şekilleri terk eder. Geçmişte yaşananlar eserde şuan ve gelecek olarak yansıtılmaktadır.

Dadaizm

Dadaizm

Türkçe karşılığı Kuralsızlık olan Dadaizm’in kurucusu Tristan Tzara’dır. 2. Dünya Savaşı’nın yaşattığı yıkım ve umutsuzluk ortamında oluşan tepkisel bir edebi akımdır. Anarşist edebi akım olan Dadaizm, genel olarak sanata, kafiyeye, ölçüye ve edebi sanata karşıdır. Kuralsızlık Dadaizm’de kural olarak kabul edilmiş ve sanatın tüm kurallarına karşı çıkılmıştır. Dadaizm’de sanatçılar tesadüfen seçtikleri sözcükleri yan yana getirerek şiir oluşturmuşlardır. Bu edebi akımların amaçları daima savaşa yıkıma ve umutsuzluğa tepki göstermektir.

Sürrealizm

Sürrealizm

Sigmund Freud’un ‘psikoanaliz’ görüşüne dayanarak ortaya çıkan bir edebi akımdır. Türkçe karşılığı Gerçek üstüncülük’tür ve genel olarak amaçları ise insanların bilinçaltındakileri sanat yoluyla dışarı çıkartmaya çalışmaktadırlar. Bu durumda da bilinçaltının hangi durumlarda açığa çıkacağı önemlidir. Bu edebi akımda sarhoşluk hali, sayıklamalar, rüyalar, hipnoz gibi durumlardan yararlanmaktadırlar. Gerçeğe ulaşmayı engelleyen her şeye karşı çıkılmaktadır. Eserlerde noktalama işaretlerine karşı çıkılmaktadır. Anlatımda açıklık anlamlılık ve faydalık önemsenmemektedir. Bu edebi akımların sanatçıları otomatik yazı tekniğini kullanır. Bu yazı tekniği insanın iç dünyası duraksamadan kağıda aktarılmasıyla oluşur. Bu yöntemde sanatçılar büyük harf noktalama kullanmamaktadır.

Sürrealizm Temsilcileri

  • Andre Breton
  • Paul Eluard
  • Louis Aragon
Egzistansiyalizm

Egzistansiyalizm

Türkçe karşılığı Varoluşçuluk olan bu edebi akımlar Fransa’da ortaya çıkmıştır. Fransız Filozof ve yazar J. Paul Sarte’nin Varoluşçuluk düşüncesinin sanatçının eserlerine yansımış halidir. Bu edebi akımlarda eserler karamsar bir bakış açısıyla oluşturulmaktadır. J. Paul Sarte’e göre insanlar aslında doğmadan varoluşunu tamamlar. Egzistansiyalizm’e göre her insan  doğduğunda beyaz bir sayfa gibidir ve insan yaşamı boyunca yaptıkları ve yaşadıklarıyla o sayfaları doldurur. Varoluşunu tamamlar.

Egzistansiyalizm edebi akımı, insanın varoluş sürecindeki bunalımını, üzüntüsünü ve sıkıntılarını anlatmaktadır. Genel olarak karamsar bir edebiyattır. Olay örgüsüne ve merak unsuruna genellikle önem verilmez. Varoluşçuluk ilke olarak ‘Sanat toplum içindir.’ İlkesini benimsemektedir.

Egzistansiyalizm Temsilcileri

  • Jean Paul Sartre
  • Albert Camus
  • Andre Gide
  • Samuel Beckett
  • Franz Kafka

İlginizi Çekebilir: Mutlaka Okunması Gereken Kitaplar

Gulcan Saglam makalelerini beğendiniz mi? Sosyal medyada takip edin!
Başkalarına Fayda Sağla
Yorum Yok
Yorum İptal
Yorumlar: Edebi Akımlar: Edebiyatın Gözdeleri

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Resim ekle - Yalnızca PNG, JPG, JPEG ve GIF desteklenir.

Sosyal Medya Hesaplarımız

Copyright © 2020 Öğrenci Blogları. Tüm Hakları Saklıdır.

Giriş Yap

Öğrenci Blogları'na Hoş Geldin

Gençlere değer katan içerikler üretiyoruz. Aramıza katılacağın için mutluyuz.
Giriş Yap

Gelişim için ilk adım. Boş vakitleri iyi değerlendirmek gerek.