Gençlere değer katacak içeriklere Google Haberler'den abone olmak ister misiniz?.Google Haberlere Abone Ol. Gençliğe değer katma arzusuyla..

Giriş

İktisat/ işletme okuyanların ve ekonomiyle ilgilenenlerin sık sık gördüğü bir kavram vardır: fırsat maliyeti. Fakat bu kavramı sadece bu alanda çalışanlar ve ilgilenenleri değil, seçim yapan ve karar veren herkesi ilgilendirir. Bir restorana gittiğinizde pizza ile makarna arasında seçim yaptığınızda, telefon alırken iki marka arasında karar verdiğinizde veya evde kalmak ile dışarı çıkmak arasında düşünürken bile bu kavramı devreye sokuyorsunuz. Tabii ki bu kadar basit değil. Fırsat maliyeti iktisat alanında çok önemli detaylara ve hesaplamalara sahiptir. Fakat bu yazımda bu kavramı hayatımızda ve gündelik yaşamımızda farkında olmadan nasıl uyguladığımızı ve nasıl daha verimli kullanmamız gerektiğini öğreneceğiz. Eğer fırsat maliyeti hesaplama konusunda dikkat edersek yaptığımız seçimin bilincinde olacağız. Gelin birlikte bu kavramı hayatımıza sokalım.

Fırsat Maliyeti Nedir?

Fırsat Maliyetinin İktisattaki Yeri

Öncelikle fırsat maliyeti iktisat bilimi için çok önemlidir. Çünkü temelini oluşturan konulardan biridir. İktisat bilimi genel olarak bir seçim bilimidir ve ortaya çıkma sebebi ihtiyaçların sınırsız, kaynakların sınırlı olmasıdır. Bu terimin çıkış noktası da buna dayanarak, insanların her şeyi aynanda elde edememesinden doğmuştur. Aynı anda iki durumu gerçekleştiremeyiz, iki seçeneği uygulayamayız, iki ürünü alamayız. Bu sebeple seçim yaparken öncelik sırasına koymayı önemsediğimiz gibi karar verdiğimiz seçenek için neleri feda ettiğimizi göz önünde bulundurmamız gerekir. Tanım olarak fırsat maliyeti iktisat kitaplarında ‘bir seçim yapılırken vazgeçilmek zorunda kalınan ikinci en iyi alternatif’ olarak geçmektedir. Lionel Robbins bu konuyla ilgili ‘Bir şey yapmayı seçmenin bedeli olarak bir diğerinden vazgeçmek zorunda kalmaktır.’ demiştir.

Bir şey yapmayı seçmenin bedeli olarak bir diğerinden vazgeçmek zorunda kalmaktır.

Lionel Robbins

Fırsat maliyeti nedir sorusunun yanıtı olarak araştırmalarda farklı açılardan bakılır. Üretici, tüketici, yatırımcı ve devlet açısından anlamları farklıdır.  Üretim yapan bir fabrika için bunun tanımı, malın üretimini bir birim arttırmak için vazgeçilen mal veya kazançtır. Tüketici için fırsat maliyeti nedir sorusuna, verdiği kararı uygularken feragat ettiği diğer karardır diyebiliriz. Yatırım yapan kişi için fırsat maliyeti nedir dersek, bir yatırım kazancı için vazgeçtiği diğer yatırımın kazancıdır. Aynı şekilde devlet için de kamu harcamalarında söz konusu olmaktadır.

Fırsat maliyeti iktisat kitaplarında açıklanırken çok klasik bir örnek verilir. Üniversite öğrencisi olmak yerine, üniversiteye girmeyip bir işte çalışmaya başlasaydınız ne olurdu? Burada üniversite öğrencisi olmak sizin seçiminiz ve vazgeçtiğiniz şey işte çalışarak para kazanmak. Yani üniversitede okuyabilmek için bu ikinci alternatifi feda ettiniz. İşte çalışıp para kazanma ihtimaliniz sizin fırsat maliyetinizdi. Ek olarak da üniversitede harcadığınız parayı da harcamayacak olacaktınız. Harcanan para da eklenmiş oluyor. Bir de tam tersi açıdan bakalım. Üniversite okumak yerine işe girmeyi seçtiniz. İşe girip para kazanmak uğrana üniversite diplomasından vazgeçtiniz. Bu durumda fırsat maliyetiniz üniversitenin size katacağı faydalar ve fırsatlardır. Fırsat maliyeti iktisat ile ilişkisi kitaplarda ve teorilerde bu şekilde geçmektedir.

Fırsat Maliyetinin Hayatımızdaki Yeri

Karar verdiğiniz ve seçim yaptığınız her konuda farkında olmadan fırsat maliyeti hesaplama sürecine giriyoruz. Örneğin şu an bu yazıyı okumak yerine dizinin kalan bölümünü izliyor olabilirdiniz. Dizi izlemek sizin fırsat maliyetinizdi. Fakat dizi izlemeyi seçseydiniz bu yazımda edineceğiniz bilgilerden ve bu bilgilerin size sağlayacağı fırsatlardan vazgeçmiş olacaktınız. Para içeren bir örnek de kuralım. Belirli bir bütçeniz olduğunu varsayalım. Hem telefona ihtiyacınız var hem de tatil yapmaya ihtiyacınız var. Fakat bütçenize göre ikisini aynanda seçemezsiniz. Ya telefon alacaksınız ya da o parayla tatil yapacaksınız. Telefon almaya karar verirseniz tatilden vazgeçersiniz. Eğer telefon almanın bir acili olmadığına ve arkadaşlarınız tatile giderken onlara eşlik etmek istediğinize karar verirseniz, telefondur.

Gördüğünüz gibi bu seçimleri gün içinde birçok kez yapıyoruz. Sürekli karar veriyoruz. İki veya daha fazla durumu karşılaştırıyoruz. Hangisini seçsem diye düşünüyoruz. Bunu düşünürken farkında olmadan iktisadı hayatımıza entegre ediyoruz. Terimlerin anlamlarını bilmesek de kavramları görmemiş olsak da gündelik yaşamımızda uyguluyoruz. Bu noktada bizim için en çok verimi sağlayacak ve en az kayba uğratacak seçimi yapmalıyız.

Fırsat Maliyeti Hesaplama
Fırsat Maliyeti Hesaplama

Fırsat Maliyeti Hesaplama

Fırsat maliyeti hesaplama konusunda net bir formül yoktur. Çünkü seçim yaptığınızda vazgeçtiğiniz şeyleri göz önünde bulundurarak faydaları veya kazançları toplanır. Bu sizin için maddi de olabilir manevi de olabilir. Örneğin evde kalıp ders çalışmak ile dışarı çıkıp arkadaşlarınızda kafede oturmak arasında kararsızsınız. Kafede oturmayı seçtiniz ve 20 lira masraf yaptınız. Bu durumda sizin fırsat maliyeti hesaplama için göz önünde bulundurmanız gereken şunlardır: evde kalsaydınız cebinizden çıkmayacak 20 lira ve ders çalışarak öğrendiğiniz bilgiler. Bu ikisi toplanır. Somut olarak 20 lira fırsat maliyetinizdir.

Fırsat maliyeti hesaplama ile ilgili bir örnek daha düşünelim. 1000 lira bütçeniz var. Bu parayla ne yapmanız gerektiğine bir türlü karar veremiyorsunuz. Birinci seçeneğiniz X bankasına gidip vadeli faiz hesabına yatırmak ve bir ayda 15 lira mevduat getirisi kazanmak. Diğer seçeneğiniz ise tatile gidip harcamak. Eğer tatile giderseniz 1000 lira harcayacaksınız. En önemlisi, buna ek olarak faize yatırsaydınız 15 lira kazanacağınız paradan da vazgeçiyorsunuz. Bu durumda tatile gittiğiniz için sizin vazgeçtiğiniz fırsatın maliyeti 1015 liradır.

Alternatif Maliyet Ne Demek?

İktisadın temellerinden biri olan fırsat maliyetini öğrendik, örneklere baktık ve hesapladık. Peki alternatif maliyet ne demek?

Örneklere baktığımızda hep bir seçim yapıyoruz. Bu durumda birinci seçeneğimize her zaman bir alternatif var. İki seçenek birbirlerinden farklı süreçler içeriyor. Birini seçtiğinizde diğerini elde edemiyorsunuz. Fakat önünüzde bir kısıtlama yok. Tercih yapma durumuna sahipsiniz. Önünüzde sadece telefon almak seçeneği yok. Telefon almaya alternatif olarak tatile gitmek var. Bu sebeple alternatif maliyet ne demek sorusuna baktığımızda aslında fırsat maliyeti demek olduğunu görüyoruz.

Fırsat Maliyeti Nasıl Ortaya Çıkar?

Yüzeysel incelediğimiz bu kavramın ne demek olduğunu öğrendiğimize göre biraz daha derinlere inme vakti. Fırsat maliyeti nasıl ortaya çıkar? Başta bahsettiğimiz gibi ihtiyaçlar sonsuz ama kaynaklar sınırlıdır. İktisatta bu duruma kıtlık denir. Bu sebeple karar verirken bu kıt kaynaklar arasından en doğru, en mantıklı, en akıllıca seçimi yapmamız gerekir.

Örneğin bir fabrikada üretim yapacağınızı varsayalım. Birçok seçeneğiniz var: teknolojik ürünler, dondurulmuş gıda ürünleri, kırtasiye malzemeleri vs. Gönlünüzden geçen hepsini seçip üretim sektöründe lider olmak olabilir. Fakat sınırlı sayıda fabrikanız var, sınırlı sayıda makinanız ve kısıtlı emek gücünüz(çalışan) var. Hem teknolojik ürünler üretecek hem de dondurulmuş gıda ürünleri paketleyecek kadar çok çalışanınız olamaz. Çünkü ne o kadar insanı bulabilirsiniz ne de bir fabrikaya sığdırabilirsiniz. Bu durumda akıllı bir seçim yapmanız gerekiyor. Önceliğiniz nedir? Kazanç elde etmek değil mi? Bu durumda size elinizdeki kıt imkanlar ile en doğru seçimi yapmanız gerek. İşte bu noktada fırsat maliyeti nasıl ortaya çıkar sorusuna yanıt vermiş olduk.

Batmış Maliyet Nedir?

Batmış maliyet, fırsat maliyeti ile hem ilişkilidir hem de değildir. Nasıl yani sorularınızı duyar gibiyim. Peki batmış maliyet nedir?

Her örnekte yaptığımız gibi en başa dönelim. Bir karar verirken iki seçeneğiniz de sizin için yeni alınacak ürünler veya yeni yapılacak şeyler oluyordu. Örneğin fabrikanızda bir gömlek üretmeye karar verdiniz. Eğer yeni işe girişseydiniz gömleği üretebilmek için makine de almanız gerekecekti. Fakat halihazırda bir fabrikanız ve makineleriniz var. Bu durumda sizin batmış maliyeti nedir sorusuna cevabınız makinedir veya fabrika için ödediğiniz masraftır. O masrafı zaten ödediniz. Gömleğin fırsat maliyetini hesaplarken batmış maliyeti (batık maliyeti) hesaba katmazsınız. Fırsat maliyetle dolaylı şekilde ilgisi olsa da bu kavram genelde iktisat ile ilgili değil muhasebeyle ilgilidir.

Fırsat Maliyeti Eğrisi
Fırsat Maliyeti Eğrisi

Fırsat Maliyeti Eğrisi

Fırsat maliyeti eğrisi grafikte gösterildiği için öğrencilere ilk bakışta zor bir konu gibi geliyor. Fakat çok basit bir görsel hesaplama mevcuttur. Fırsat maliyeti eğrisi için seçim yapacağımız iki ürün varsayalım. Kısıtlı imkanlarla bilgisayar ve telefon üreteceğiz. İmkanlarımız doğrultusunda en fazla 100 bilgisayar ve 0 telefon üretebiliriz ya da 0 bilgisayar 150 telefon üretebiliriz. Bu durumda bilgisayar sayısını azalttıkça telefon sayısı artacaktır. Tam tersi olarak da telefon üretimini düşürmeye karar verirsek bilgisayar sayısı artacaktır. Fırsat maliyeti eğrisi bununla ilgilidir. Genelde üretim kararlarında fırsat maliyeti başlığı altında olur. Fırsat maliyeti eğrisi veya üretim imkanları eğrisi olarak karşımıza çıkar.

Fırsat Maliyeti Neden Önemli?

İktisat için yapı taşlarından biri olduğunu ve öneminin yadsınamaz derece olduğunun bilincindeyiz. Peki bizim için fırsat maliyeti neden önemli? Örneğin aylık harçlığımın 1000 lira olduğunu göz önüne alalım. 1000 lira ile yapmak istediğim çok şey var: arkadaşlarımla dışarı çıkmak, kuaförde saçımı boyatmak, elbise almak, ayakkabı almak, yatırım yapmak, saat almak vs. Daha pek çok almak istediğim veya yapmak istediğim şey sayabilirim. Fakat bu kısıtlı bütçemle hangi birini yapacağım?

Bu durumda yapmam gereken belli bir öncelik sırasına koymak. Benim için en acil ihtiyaç veya en çok istediğim hangileri olduğunu düşünmeliyim. Arkadaşlarımla dışarı çıkmak en sevdiğim aktivite olduğu için önceliklerim arasında. Ek olarak geleceğim için yatırım yapmak en çok istediğim fikirdir. Bu durumda iki seçeneğim arasında kararsızım. Ya arkadaşlarımla dışarı çıkıp para harcayacağım ya da evde oturup harcamadığım paramı birikim hesabıma koyacağım.

İktisatta öğrenilen fırsat maliyeti kavramını günlük yaşamımdaki seçimlerimize uyguluyoruz. Detaylara dikkat edip karar verirsek bizim için en kazançlı seçeneği seçeriz ve bize getirisi güzel olur. Örneğin paramı idareli kullanıp yatırım yapmaya karar verdim diyelim. Biriktirdiğim para sayesinde gelecekte kariyerime faydası dokunabilir. Yabancı dilimi geliştirmem gerekirse kursa verecek param olacak. Başka şehirde iş bulursam ev eşyalarını almak için zor duruma girmeyeceğim. Bilgisayar programı öğrenmem gerekirse kursa gidebilirim. Daha pek çok kazançlı getirisi olabilir. Bu yüzden en başta bizim için en doğru seçeneği seçersek dönüşü daha karlı olacaktır.

Sadece maddi getiriler değil manevi getirileri de düşünmeliyiz. Örneğin birikim yapmak yerine kendine kıyafet almayı seçersen daha mutlu olabilirsin. Önceliğin iyi hissetmek ve mutlu olmaksa senin için en doğru seçim kıyafet almaktır. Bu durumda alternatifinden vazgeçerek kendini daha kazançlı hissediyorsan işte doğru seçimi yapmışsın demektir.

Sonuç
Sonuç

Sonuç

Bu kavram sadece iktisat ve maliyet gibi alanlarla ilgilenenlerin bilmesi gereken bir kavram olduğunu düşünülebilir. Fakat çeşitli alanlarda geçen birçok kavramın aslında gündelik yaşantımızdan ortaya çıkıp gelişmiştir. Bu gelişmiş ve detaylandırılmış kavramların ne olduğunu, nasıl kullanıldığını bilirsek hayatımızın ilerleyişini daha mantıklı ilerletebilir ve güzel sonuçlar elde edebiliriz. Bu kavramı da basitleştirerek hayatımıza oturtabiliriz.

Yaptığımız seçimlerde ne kazanacağımızın ve ne kaybedeceğimizin bilinciyle hareket etmek bize her zaman artı kazandırır. Seçimlerimizi yaparken ve kararlarımızı verirken iktisadın temelini oluşturan bilgilerden yararlanmakta elbette fayda var. Fırsat maliyeti kavramının anlamını da basitleştirirsek seçim yaptığınız herhangi bir şey için neyden vazgeçtiğinizdir. Paranızla ceket almayı tercih ediyorsunuz ama o parayla gözlük almaktan vazgeçiyorsunuz. Bunları basit işlemler yaparak hesap edebilir ve kararınızı verebilirsiniz. Tabii ki bu hesaplamaların çok daha detaylı ve ileri düzeyde iktisat alanında yapılıyor. Bizim yapacağımız ise ihtiyacımız kadar olanı öğrenip değerlendirmek.

Peki bunu hayatımıza ve gündelik yaşantımıza uyarlamak bize ne kazandıracak? ‘Zaten ikinci alternatifi seçmeyip birinciyi seçmekte karar vermişim. Niye tekrar ikinci alternatife odaklanayım?’ diyebilirsiniz. İki önemli cevabı vardır. Eğer fırsat maliyetinizi hesaplasanız da kararınız değişmemişse, seçiminiz sizin için kıymetli hale gelir. Artık sıradan olmaktan çıkar. Çünkü onun uğruna feda ettiğiniz şeyi görürsünüz. Belki ne kadar istediğinizi fark edersiniz, seçerken vicdanınız el vermiyorsa biraz daha rahat şekilde seçebilirsiniz veya mantıklı bir seçim yapmanın hissini yaşarsınız. Verdiğiniz kararın doğrulundan emin olmuş olursunuz. Çünkü anlık bir hevesle karar vermemiş oluyorsunuz.

İkinci cevap ise fikriniz değişebilir. Bazı durumları ilk başta düşündüğümüzde daha karlı ve daha kazançlı olduğu kanısına varabiliyoruz. Fakat iş hesaplamaya gelince yanılabiliyoruz. Örneğin 1000 liranızı yatırım yapmak yerine harcarken 1000 lira kaybetmişiz gibi düşünebiliriz. Halbuki vazgeçtiğimiz veya kaybettiğimiz para aslında 1050 lira olabilir. Belki o 50 lira sizin için çok önemlidir ama bunu hesaba katmadığınız için düşünemezsiniz. Çünkü o olmayan bir para bizim gözümüzde. Fakat doğru seçimi yapsaydık gerçek olacaktı. Sadece maddi değil, manevi olarak da bize getirilerini düşünmeliyiz. Ek olarak sadece ikinci alternatifi kaybettik diye hesaplamamalıyız. Birinci alternatifi seçmeseydim ne olacaktı diye de düşünmeliyiz.

Örneğin seçiminiz dışarı çıkıp sinemaya gitmek, alternatifiniz ise evde kalmak. Sinemaya gitmenin fırsat maliyeti yok gibi gözüküyor. Halbuki fırsat maliyetiniz, sinema biletine harcamayacağınız ve cebinizde kalacak olan paradır. Bu şekilde düşününce hayatımıza uyarlayıp uygulamamız gerektiğinin ne kadar doğru olduğunu görebiliyoruz. Peki sizin için, şu an yaptığınız şeyin fırsat maliyeti nedir?

Referans

Fırsat Maliyeti Nedir Nasıl Ortaya Çıkar?

İlginizi Çekebilir: 6 Maddede Dünya Kriz Tarihi

Irem Akbas makalelerini beğendiniz mi? Sosyal medyada takip edin!
Başkalarına Fayda Sağla
İnsanlar bu hikayeyi tepki gösterdi.
Yorumları göster Yorumları gizle
Yorumlar: Fırsat Maliyeti Nedir?
  • 19 Mart 2021

    herkesin okuyup anlaması ve hayatında uygulaması gereken bir konu. tebrik ederim çok açıklayıcı ve faydalı bir yazı olmuş.

    Cevap

Bir cevap yaz

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Resim ekle - Yalnızca PNG, JPG, JPEG ve GIF desteklenir.

Sosyal Medya Hesaplarımız

Copyright © 2020 Öğrenci Blogları. Tüm Hakları Saklıdır.

Giriş Yap

Öğrenci Blogları'na Hoş Geldin

Gençlere değer katan içerikler üretiyoruz. Aramıza katılacağın için mutluyuz.
Giriş Yap

Gelişim için ilk adım. Boş vakitleri iyi değerlendirmek gerek.