Gençlere değer katacak içeriklere Google Haberler'den abone olmak ister misiniz?.Google Haberlere Abone Ol. Gençliğe değer katma arzusuyla..

Lider Kimdir?

Sizce liderlik nedir? Afilli bir unvan mı? Sizce kimler lider? Ve liderliğin türleri olur mu? Gelin liderliğin ve liderlik türleri ne olduğunu birlikte inceleyelim.

Lider kelime anlamı olarak kısaca ‘Bir kuruluşun yönetiminde gücü ve etkisi olan görevli kimse.’ olarak tanımlanabilir. Aslında lider sadece bir kuruluşta değil, bir hedef için ortak amaçlara hizmet eden bir grup insana da lider gereklidir. Liderler beraber yola çıktığı kişilerle güçlü insani ilişkiler kurarak aralarındaki bağı kuvvetlendirirler. Bu sebeple bir lider her zaman iletişime açık ve dinleyici bir tavırla karşısında onunla konuşan kişiyi pürdikkat dinler. Bu ilgiyi gören insanlar da ona güvenir ve onun tarafından yapılan yönlendirmeleri hoş karşılayıp, kabul ederler. Görüldüğü üzere, liderlik demek etkili olmak demek.

Hadi gelin bir liderde var olan özelliklere yakından bakalım:

  • Liderler hem mantıklı davranıp hem de geleceğe umutla iyimserlikle bakarlar. Kendine ve ekibine olan başarma inancı daima tamdır. 
  • Sürekli birlikte gelişime önem veririler. Birlikte diyorum çünkü lider ben demez biz demeyi tercih eder.
  • Liderler yetenekli ve öğrenmeye aç insanları etrafında toplamayı sever. Kişinin deneyimli veya deneyimsiz olmasını çok önemsemez. Onun için yolda olması önemlidir. ve onun içindir ki “Bir lider bakış açısı geniş gözü daima ufukta olan kişilere liderlik yapmak ister”
  • Sadece işi değil aynı zamanda ilişkileri de iyi yöneten ekip lideri, emir vermekten kaçınır. Çünkü insanların ona duyduğu saygı ve güven,  ağzından çıkan her sözü emir olarak algılamalarına sebep olur.
  • Liderlerin bağlı olduğu değerler ve ilkeler vardır. Yaşanılan herhangi bir başarısızlıkta pes etmeden çalışmayı devam ettiren bir şey var ki bu da ekip ruhudur. Ekip ruhunu oluşturan temel yapı ise değer ve ilkelere bağlı kalınarak işin sonunda başarıya ulaşma düşüncesidir.

Liderlikte Özellikler Yaklaşımı

İnsanoğlu sübjektif şeylere hep meraklı bir tür olmuştur. Tarihin her döneminde liderlik nedir, liderlik türleri nelerdir? Sorusu sorgulanmış olup günümüzde de hala merak uyandıran keşfedilmeyi bekleyen bir konu olarak karşımıza çıkıyor. Liderlik konusunda ilk olarak geliştirilen yaklaşım, özellikler yaklaşımıdır. Bu kuramda ulaşılmak istenen nokta şudur ki; bazı insanların doğal lider olduğu ve bu liderleri diğer insanlardan ayıran bir takım fiziksel özelliklere ve yeteneklere sahip oldukları düşüncesidir.

 Bu yaklaşımla öğreniyoruz ki bazı insanlar doğuştan lider ruhlu mudur sorusu cevap buluyor.

Bahsedilen fiziksel özellikler ve yetenekler aşağıdaki gibidir;

  • Fiziksel özellikler: Enerji ve aktif olma.
  • Zeka ve yetenek: Yargılama becerisi, bilgili olma, akıcı konuşma ve kesinlik.
  • Kişilik: Yaratıcılık, açık sözlülük, dürüstlük ve etik davranış.
  • İş ile ilgili özellikler: Başarı güdüsü ile hareket etme, ileride olmayı hayal etme, sorumluluk alma isteği, görev insanı olma ve amaçları gerçekleştirme tutkusu.
  • Sosyal özellikler: İşbirliği yeteneğinin gelişmiş olması, prestij sahibi, popülaritesinin yüksek olması, kişiler arası iletişim becerilerinde iyi olma, sosyal katılıma önem verme, nezaket ve zarafet. Yapılan araştırmalarda, bazı bireylerde bu özellikler fazla olmasına rağmen lider olarak nitelendirilmediği ortaya çıkmıştır. Çok başarı göstermeyen bu kuram liderin nasıl biri olduğuyla ilgilenmiş olup liderlik sürecinin tam olarak anlaşılabilmesi için başka değişkenlere de bakmak gerektiğinin altını çizmiştir.

Davranışsal Teorilerde Liderlik Modelleri

Davranışsal teorilerin ne olduğunu açıklayan önemli bazı araştırmalar var. Bu araştırmalar kısaca aşağıdaki gibidir:

Ohio Devlet Üniversitesi Liderlik Modeli

Liderlik anlayışının iki ana eksenden oluştuğunu söyler bunlar;  “yapıyı kurma” ve “anlayış gösterme” olarak tanımlanmıştır.

Michigan Üniversitesi Liderlik Araştırması

Yapılan araştırmalar neticesinde “iş merkezli” ve “birey merkezli” olarak belirlenen iki temel liderlik davranışı tanımlanmıştır.

Harvard Üniversitesi Araştırmaları

İki temel liderlik davranışı belirlenmiştir; bunlar “sosyo duygusal lider” ve “iş lideri” kavramlarıdır.

Blake ve Mouton’un Yönetim Tarzı Matriksi Modeli

Liderlik davranışını iki temel anlayış üzerinden tanımlamışlar bunlar; “üretime yönelik olma” ve “kişiler arası ilişkilere yönelik olma.”

McGregor’un X ve Y Kuramı

 Her iki anlayış da birbirinin tam zıddını savunur. İlk olarak McGregor klasik yönetim kuramının tasvirini yapmış  ve X kuramı ismini vermiştir. Daha sonra  bu kuramı ağır bir şekilde eleştirip Y kuramı ismini vererek beşerî ilişkiler kuramının temellerini atmıştır.

X kuramında ortalama insan terimi kullanılmıştır. Ortalama bir insanın iş ve sorumluluktan kaçtığını söylenir. Bu durumda onları çalışmaları için zorlanmalı, kontrol altında tutulmalı ve amaçlara ulaşmaları için cezalandırılmaları gerektiği savunulur. Oysa insanı sıkı sıkı kontrol etmeden de iş yapabileceğini, hatta sorumluluk yüklenerek daha yaratıcı ve verimli bir şekilde çalışabilmenin de mümkün olduğunu savunan Y kuramı, insan unsurunu önemseyen ve değer veren bir yaklaşım olmuştur.

Yukl’un Liderlik Davranış Modelleri

 Liderlik anlayışını “ayrılık modeli” ve “çoklu-bağlanma modeli” olarak ele almıştır.

Rensis Likert’in Sistem 4 Modeli: Liderlik yaklaşımlarını dört gruba ayırmıştır bunlar;

  • istismarcı (sömürücü) otoriter,
  • koruyucu (babacan, yardımsever) otoriter,
  • danışmalı (danışçı) yönetim tarzı ve
  • katılmalı yönetimdir.

Yapılan bu araştırmaların sonucunda liderlik tarzlarının çeşitliliği belirlenmiş ve etkin lider anlayışı olup olmadığı araştırılmıştır.

Durumsal Liderlik Teorileri
Durumsal Liderlik Teorileri

Durumsal Liderlik Teorileri

1960’lı yıllardan bugünlere kadar geçerliliğini koruyan durumsal liderlik teorileri, temel olarak, bir yöneticinin karar alırken aynı strateji ve tekniği kullanmadan spesifik bir görev için, ilgili çalışanın motivasyon ve becerilerine göre, değişken teknikler ve yaklaşımlar kullanılmasını destekler. Böylece çeşitli liderlik türleri ortaya çıkabildi.

Bu teorinin ana fikrini oluşturan düşünceye bakacak olursak her durum için geçerli sayılabilecek tek bir liderlik tarzının var olamayacağı söyler. Mevcut  durumun içeriğine ve şartlarına göre liderlik şekil değiştirebilir.

İlk yaklaşım olan Özellikler Yaklaşımı’nda liderin sahip olduğu özelliklerden bahsedilirken, Durumsal Teorilerde ise liderin sadece kendisinde olan nitelik ve davranışsal özelliklerin bir topluluğun eylemlerine yön verecek güce sahip olamayacağından bahsedilir. Burada liderin gerek iç gerekse dış çevre koşullarına uyum kabiliyeti devreye giriyor. Bu uyumu mevcut becerileriyle birleştirdiği takdirde etkili bir lider olacağı görüşü savunulur.

Yapılan literatür araştırmasına göre, liderlikte durumsallık yaklaşımları arasında aşağıdaki kuramlar öne çıkmaktadır;

  • Fiedler’in Durumsallık Kuramı
  • Ardışık Liderlik Kuramı
  • Robert House ve Martin Evans’ın Yol Amaç Kuramı
  • Vroom ve Yetton’ un Normatif Kuramı
  • Hersey ve Blanchard’in Durumsal Liderlik Kuramı
  • Reddi’nin Üç Boyutlu Liderlik Kuramı: Etkili ve etkisiz lider kavramlarından bahsedilmiştir.

Bu yaklaşımların ortak noktası; görev ya da ilişki ağırlıklı bir liderlik tarzının her durum ve koşul için geçerli olmadığı savunulur. Bazı durumlarda görev merkezli bir liderlik anlayışının etkinliğe neden olabileceği gibi, bazı durumlarda ise  mevcut durum ile ilgili olarak liderin ekip üyelerine eşit bir şekilde görev dağılımı yapmadığını söylemek doğru olacaktır.

Postmodern Yaklaşım ve Türleri
Postmodern Yaklaşım ve Türleri

Postmodern Yaklaşımlar ve Liderlik Türleri

Eski tip liderlik anlayışında sürecin işlemesi ve koyulan hedeflerin gerçekleşiyor olması bir başarı kriteri olarak görülürken, post modern liderlik anlayışında ise  artık işlerin sürdürülebilir olması, verimli ve etkin olarak gerçekleşmesi bir başarı ölçüsü olarak kabul ediliyor. Bu liderlik anlayışı, sadece iş ortamı için geçerli olmamakla birlikte aile ve özel yaşamda da içinde bulunulan ortamların ‘etkili insanını’ yaratan yeni bir model olarak karşımıza çıkıyor. Hadi gelin bu yeni liderlik türlerini tek tek inceleyelim

Liderlik Türleri | Karizmatik Liderlik

Liderlik türlerinin ilki Karizmatik liderliktir. Karizmatiklik’ten ilk söz eden, İsviçreli Max Weber, 1947 yılında, karizmatik liderlerin diğer insanlardan farklı olarak, Tanrı vergisi ayrıcalıklı, üstün güç ve niteliklere sahip olduğunu söylemiştir. Bu tanımlama herhangi bir kavramsal modellemeye dayanmıyor ve birçok bilim insanı bu konuda araştırmalar yapmıştır. Örneğin, Conger ve Kanungo 1988 yılında karizmatik liderleri karizmatik olmayan liderlerden ayıran özellikleri ve karizmatik liderliğin dinamiğini belirleyen beş özellik ortaya koymuşlar. Bunlar şu şekildedir:

• Durumu değerlendirme ve problemleri teşhis edebilme yeteneği

 • Vizyon ve planlama yeteneği

• İletişim yeteneği

 • Örnek teşkil edici davranışlar sergileme yeteneği

 • Güçlendirme yeteneği gibi maddelere ayrılıyor.

Karizmatik liderler diğer tarzlara sahip tüm liderlerden çok daha fazla etkileme gücüne sahiplerdir. Karizmatik lider, kendisine has kişiliği ve özgün davranışlarıyla yüksek çekiciliği olan bir auraya sahiptir. Buna karşın bence bir liderde aranan nitelik karizmatik lider değil, iyi iletişim kurabilen lider olmalıdır. Herkes doğuştan çekici davranıp görünmeyebilir ama herkes isterse iletişim becerilerini geliştirip iyi bir lider olabilir.

Liderlik Türleri | Etkileşimci Liderlik

Ağırlıklı olarak yöneticilik özelliklerini taşıyan etkileşimci liderler, verilen işi başarılı bir şekilde tamamlayan kişileri ödüllendirirler ve başarılarını sürdürmeleri için onları teşvik ederler.

Etkileşimci liderler;       

  • Sürekli program geliştirmede
  • Kesişen ve paralel iletişim sağlamada
  • Özel amaçlar belirleme ve problemleri gayret ve çaba sarf ederek çözülmesinde
  • Müzakere becerilerinde
  • Çalışanların geliştirilmesi ve ilerlemesini sağlama gibi konularda rehberlik yaptıkları söyleniyor. Bir liderin iyi iletişimci olmasını savunan ben derim ki, iletişim ancak kişiler arasındaki etkileşim ile gerçekleşir. İletişimin olmadığı yerde etkileşim, etkileşimin de olmadığı yerde iletişimin de  olmayacağını söyleyebilirim.

Liderlik Türleri | Tam Serbesti Tanıyan (Laissez – Faire) Liderlik

Laissez-Faire yaklaşımı yetkilendirmenin ön planda tutulduğu, ekip içi rollerin kesin bir şekilde belirlendiği bir liderlik anlayışı olarak karşımıza çıkıyor.Bu liderlik anlayışı proje bazlı işlerde kullanılabilir.

Lider yani proje yürütücüsü olan kişi, ekipteki arkadaşlarına görevlendirme yaparak kendi kararlarını almalarını ister. Bu liderlik tarzının temeli nitelikli ve karar alma mekanizması gelişmiş kişileri ekibe dahil etmektir. Aynı zamanda yapacağı iş için karar yetkisi verilen ekip üyelerinin o alanda kanıtlanmış bir bilgi birikiminin (uzmanlığının) olması, alınan kararların doğruluğu açısından önemlidir. Tabi bilgi birikimi tek başına yeterli olmaz. Bu bilgiyi kullanabilen yetenekli insanları keşfetmek gerek. Sonrasında yetki ve sorumluluğu alan ekip üyeleri kendilerini özgür hissettiği için motivasyonu da yükselecektir. Ancak şu unutulmamalıdır ki asıl yetki ve sorumluluk liderdedir. Lider ekip üyelerini verilen görevlerde lider gibi davranmalarını ister fakat o göreve hizmet eden işlerin başında da kendisi vardır.

Liderlik Türleri | Vizyoner Liderlik

Vizyoner lider, çalışanların mevcut potansiyelini, iş performansına yansıtabilmenin yöntemlerini bulmaya çalışır. Vizyoner liderlik altında çalışanlar otoriteyi ve gücü temsil ettiği için değil de, ilham kaynağı oldukları için, tamamen içlerinden gelerek liderlerini takip ederler. Bununla birlikte moral ve motivasyonları üst düzeyde olduğu için de üstün performans göstermeye gayret ederler. Çünkü bu güç liderleri tarafından onlara verilmiştir.

Vizyoner Liderlik denince aklımıza;

  • Harekete geçiren,
  • Teşvik eden,
  • Düşünen, Öngörebilen gelebilir.

Öngörebilen diyoruz çünkü vizyon kelimesi yaşanacak gelişmeleri önceden tahmin etme, algılama gibi anlamlara geliyor. Bir lider olaylara çok yönlü bakan, gelecek hakkında tahmin gücü yüksek kişi olmalı. Havaya bakıp güneşe aldanmayan veya yağmurdan sonra güneşin tekrar açacağını bilen bir lider çalışmalarını o yöne kaydıracaktır.

Liderlik Türleri | Dönüştürücü Liderlik

Liderlik türlerinin sonuncusu ise dönüştürücü liderliktir. Dönüştürmek anlam olarak alışkanlık edinilen bir davranışı bazen belirli boyutlarda bazen de tamamen değiştirmeye çalışmak gibi geliyor bana. İnsanlar ne kadar değişimden yana görünseler de aslında değişimin gerektirdiği dönüşümü hayatlarına uyarlamakta güçlük yaşarlar. Liderlere de bu değişimi hayata geçirmek için iş düşüyor.  Bir liderin mutlaka sahip olması gereken bir diğer özelliği, insanları değişime ikna edebilme, dönüşümü gerçekleştirebilme gücüdür. Dönüştürücü liderler ise takipçileriyle karşılıklı güven oluşturarak onların daha iyi bir konuma geleceği dönüşümü gerçekleştirmeyi hedeflerler. Onlar için başarı hem kurumları hem de insanları en iyi şekilde dönüştürmekten geçer.

Dönüştürücü liderlerin sahip olduğu bazı özellikler şunlardır;

  • Dönüştürücü liderler yüksek duygusal zekaya sahiptir.
  • Kendisini takip eden takipçilerinin gelişimi ile ilgilenir. Kişi neye ihtiyaç duyuyorsa onu anlar ve potansiyelini yansıtabilmesinde destek olur. Bir nevi onlara rehberlik eder.
  • Uzun vadeli planlar yaparlar. Bu planlar doğrultusunda insanlara yeni sorumluluklar yükleyerek yeni beceriler kazanmasına teşvik eder.
  • Dönüştürücü liderlik anlayışı, Karizmatik liderlik anlayışından farklı olarak, liderliğin salt karizma ya da güçten kaynaklanmadığını savunur. Onlar için asıl güç ortak değer ve amaç için birlikte çalışınca ortaya çıkıyor.
Hem iyi lider hem de iyi yönetici olmak mümkün mü
Hem iyi lider hem de iyi yönetici olmak mümkün mü

Hem İyi Lider Hem de İyi Yönetici Olmak Mmümkün mü?

Günümüzde lider ve yönetici kavramları birbirinden farklı iki olgu gibi anlatılır. Yönetici, bulunduğu alanı idare ederken, lider yeni alanlar açar. Yönetici verimli olmak için ayrıntılara takılırken, lider büyük resme odaklanır. Yönetici kendisine verilen hedefe ulaşmak için çalışırken, lider durumdan görev çıkarır ve kendi hedefini kendi belirler. Oysa Henry Mintzberg, bugün var olan şirketlerin ve ülkelerin kötü yönetilmesinin en önemli nedenlerinden biri olarak, liderlikle yöneticiliği ayıran anlayışın olduğunu söyler. Henry, liderliği göklere çıkaran fakat yöneticiliği sıradanlaştıran bu anlayışın aslında doğru bilinen bir yanlış olduğunu bize anlatıyor.

Henry Mintzberg’in söylemine göre yöneticililik değeri bilinmeyen ve farkında olunmayan bir kavram.  Bilinmeli ki başarı için iyi yönetim gerekir. Çünkü dünyanın en iyi lideri bile bir şirketi ya da ülkeyi sadece lider olduğu için istenilen noktaya ulaştıramaz. Bu noktada liderlik ve yöneticilik kavramlarını birbirinden ayırmadan iki gücü de birlikte kullanmamız gerektiğinin farkına varmalıyız.

Her kademedeki yöneticinin de strateji geliştirmek, ilham vermek, yeni çalışma alanları oluşturmak gibi pek çok görevi yerine getirmesi gerekir. Bu görevleri gerçekleştirmek için de liderlik vasıflarının geliştirmiş olması beklenir. Sadece iş verip verilen işin kontrolünü sağlayan bir kişi yönetici olmadığı gibi, sadece hedef belirleyen ve onları motive eden ama iş yükününün altına girmeyen bir kişinin de lider olması beklenemez.

Sonsöz

Liderlik kavramı ve liderlik türleri geçmişten günümüze kadar pek çok kişi tarafından incelenen merak edilen bir konu olmuştur. Oluşturulan Liderlik modellerinin bazıları günümüzde halen kullanılıp geliştirilerek çalışılan alana göre uyarlanıyor. Hiçbir zaman değeri kaybetmeyip, günden güne değerlenen bu kavram yöneticilikle ayrı düşünülmemelidir. Liderlik her yöneticinin sahip olması gereken bir yetkinliktir. Liderlik bir yetenek değildir ve lider olmak isteyen herkes liderin taşıdığı özellikleri geliştirebilir. Eğer siz de lider olmak istiyorsanız, sürekli gelişime açık olmakla başlayabilirsiniz.

Bu içeriğimizde sizlere liderlik nedir ve liderlik türlerini anlattık. Umarız içeriğimizi sevmişsinizdir.

İlginizi Çekebilir: Kusaklara Göre Satın Alma Anlayışı Nedir?

Hilal Kirceylan makalelerini beğendiniz mi? Sosyal medyada takip edin!
Başkalarına Fayda Sağla
Yorum Yok
Yorum İptal
Yorumlar: Liderlik Nedir? 5 Maddede Liderlik Türleri

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Resim ekle - Yalnızca PNG, JPG, JPEG ve GIF desteklenir.

Sosyal Medya Hesaplarımız

Copyright © 2020 Öğrenci Blogları. Tüm Hakları Saklıdır.

Giriş Yap

Öğrenci Blogları'na Hoş Geldin

Gençlere değer katan içerikler üretiyoruz. Aramıza katılacağın için mutluyuz.
Giriş Yap

Gelişim için ilk adım. Boş vakitleri iyi değerlendirmek gerek.