Gençlere değer katacak içeriklere Google Haberler'den abone olmak ister misiniz?.Google Haberlere Abone Ol. Gençliğe değer katma arzusuyla..

Hayatımızı bütünüyle evimizden sürdürdüğümüz şu günlerde çoğu kültür ve sanat kuruluşu programlarını ücretsiz bir şekilde internet üzerinden devam ettiriyor. Özellikle online tiyatro gösterimleri en çok rağbet gören etkinlikler arasında.  Eğer siz de bu dönemde bir dijital tiyatro izleyicisi olduysanız veya olma yolundaysanız tecrübe edeceğiniz sanat dalı hakkında önceden birkaç şey bilmekte fayda var. Bu yazıdaki tiyatro terimleri bir başlangıç dersi niteliğindedir, daha ileri seviyeyi incelemeden bilinmesinin faydalı olduğunu düşünüyorum. Şimdiye kadar ilginizi çektiyse, lütfen okumaya devam edin

Tüm Tiyatro Terimleri

  • Drama
  • Trajedi
  • Komedi
  • Melodram
  • Trajikomedi
  • Fars
  • Kabare
  • Tuluat tiyatrosu
  • Kanto
  • Pandomim
  • Kumpanya
  • Akış
  • Prömiyer
  • Matine
  • Perde
  • Debut
  • Curtain call
  • Aktris
  • Dublör
  • Rol
  • Replik
  • Mizansen
  • Skeç
  • Soliloquy
  • Katarsis
  • Mimesis
  • Koro
  • Tirat
  • Orkestra çukuru
  • Kulis
  • Sahne perdesi
  • Dip/Fon perdesi
  • Friz perdesi
  • Dekor
  • Amfi tiyatro
  • Arena tiyatro
  • Oda Tiyatrosu
  • Reji
  • Rejisör
  • Sahne amiri
  • Dramaturg
  • Orta oyunu
  • Gölge oyunu
  • Meddah
  • Köy seyirlik oyunu

En Tanınan Tiyatro Terimleri

 İlk olarak duymaya olduğumuz ana türlerle başlayalım:

Drama

 Tiyatro yazını, sahnede oyuncular tarafından canlandırılan kurgusal anlatı.

Trajedi

 Başkahramanın adım adım iyi talihten kötüye düşüşünü gösteren oyun türü. Buradaki trajik kahraman sıradan bir insan değil, soylu ve üst tabakadan olmalı ve doğuştan gelen, onun sonunu getirecek bir hataya (hamartia) sahip olmalıdır.

Komedi

 Şaka ve tiplemelerle seyirciyi güldürmeye amaçlayan enerjik oyun. Fakat “komedya” ilekarıştırılmamalıdır. Zira komedya, güldürürken düşündüren, toplumsal sorunları eleştiren bir Antik Yunan oyun türüdür.

Melodram

 Yoğun duyguları ve sorunları düz ve tahmin edilebilir bir biçimde anlatan oyun türü. Karikatürize edilmiştir ve felsefi derinliği yoktur.

Trajikomedi

 Adından da anlaşıldığı üzere, hem trajik hem de komik ögelerin iç içe geçip beraber varolduğu oyun türüdür.

Diğer Tiyatro Türleri

Akılda Kalmasında Fayda Var: Diğer Tiyatro Terimleri

Fars

 Beklenmedik veya zorlama durumlar komedisi, kuralsız güldürü.

Müzikal

 Müziğin ve dansın da en az yazın kadar öne çıktığı tiyatro türü.

Kabare

 Güncel sorunları nükteli sözlerle eleştiren hiciv. İçerisinde müzikten dansa her çeşit sahne sanatını barındırır ve yüzeyinde çeşitli eğlencelerin karışımı olarak görünen bu oyun türünün temelinde sert bir eleştiri yatar. Kökeni “meyhane” anlamına gelen Fransızca cabaret sözcüğüdür.

Tuluat tiyatrosu

 Doğaçlama tiyatro, bir metne veya olay örgüsü bağlı kalınmadan yapılan performans.

Kanto

 Kadın sanatçıların tuluat tiyatro eserlerinden önce yaptıkları şarkılı ve danslı gösteri. İtalyanca canto kelimesinden gelmektedir. Kulağa alışılmadık gelen ezgileri ve Doğu makamlarının Batı enstrümanlarıyla çalınması önemli özelliklerindendir.

Pandomim

 Sözsüz tiyatro oyunu, mim sanatı.

Baştan Sona Bir Eseri Sahnelemek
Baştan Sona Bir Eseri Sahnelemek

Baştan Sona Bir Eseri Sahnelemek

Kumpanya

Tiyatro topluluğu.

Repertuvar

Tiyatro topluluğunun sezonda oynayacağı oyunların tamamı.

Seçme

Provalardan önce yönetmenin uygun oyuncuyu seçmek için yaptığı yetenek denemeleri.

Akış

Provada bütün oyunun veya bir perdenin hiç kesintiye uğramadan oynanması.

Temsil

Bir eserin sahnelenmesi, gösteri.

Prömiyer

Eserin sahnede seyirciye sunulduğu ilk gece.

Matine

Gündüz gösterimi.

Perde

Bir eserin bölündüğü kendi içinde anlamlı kısımlardan her biri. Shakespeare oyunları genelde beş perdeden oluşur fakat günümüz modern yapıtları sürenin fazla uzamasından dolayı iki veya üç perdeden oluşur.

Debut

Bir oyuncunun sahneye ilk çıkışı veya bir oyunu ilk defa oynayışı.

Curtain call

Performansın sonunda oyuncuların seyircilerin alkışı için selama çağrılması.

Rol Alanlar ve Metin
Rol Alanlar ve Metin

Rol Alanlar ve Metin

    Bazen anlamı basit görülen veya doğru sanılan tiyatro terimleri yanlış bilinebiliyor. Bazı tiyatro terimleri ise sıklıkla karşılaşıldığı halde anlaşılmayanlardan. Hepsini bir araya getirmek imkansız da olsa faydalı bir liste.

Aktris

Kadın oyuncu.

Aktör

Erkek oyuncu

Dublör

Bir oyuncunun aksi durumlar dahilinde yedeği.

Rol

Oyuncunun sözler ve hareketlerle canlandırdığı kişilik.

Replik

Oyuncunun sırası gelince söylediği ve metne bağlı kalarak karşılık verdiği sözler.

Mizansen

Eserin sahneye koyulması için yapılan her şey: dekor, ışık, oyuncular, teknik ekip vs.

Skeç

Esprili kısa oyun.

Monolog

Oyunda bir karakterin diğerlerine yaptığı uzun konuşma.

Soliloquy

Monologdan farkı burada karakterin kendi kendine konuşmasıdır, onu sadece seyirciler duyar.

Oyun içinde oyun

Bir tiyatro eserinin içinde başka bir oyuna yer verilmesi, oyuncuların bazılarının rol alırken, diğerlerinin seyirci rolüne bürünmesi.

Katarsis

Trajik oyun sırasında seyircilerde nükseden dehşet ve acıma duyguları ve oyun sonunda adeta bir arınma, bastırılmış duyguların serbest bırakılmasıyla gelen rahatlama. Aristoteles tarafından sanat eserlerinin insandaki etkisini göstermek amacıyla ortaya atılmış bir metafordur.

Mimesis

Benzetme, öykünme. Sanat eserinin yaratımında temel esaslardandır. Aristoteles’e göre sanatın her dalında (resim, edebiyat, tiyatro oyunu vs.) doğayı taklit vardır.

Alegori

Bir düşünceyi veya kavramı en basit haliyle açıklamak için simgesel bir obje/varlıkla canlandırmak. Örneğin akla ilk gelen eserlerden Orwell’in Hayvan Çiftliği alegori yoluyla Sovyetler Birliği’nin ve bilhassa Stalin’in hicvidir. Bir diğer eser Everyman bütün insanlığın Everyman (Herkes) adlı karakter tarafından temsil edildiği ve açıklandığı bir moralite oyunudur.

Koro

Antik Yunan oyunlarında yaşanan olayları açıklayan, arkaplan bilgilerini veren ve müdahale etmemek şartıyla yorumlayan bir grup oyuncu.

Tirat

Oyunda genelde başrol oyuncusunun tek seferde söylediği uzun ve kademeli pasaj.

Oyun Salonunun Yapısı ve Türleri
Oyun Salonunun Yapısı ve Türleri

Oyun Salonunun Yapısı ve Türleri

Orkestra çukuru

 Seyircinin göz seviyesinden ve sahneden aşağıda kalan, orkestranın çaldığı bölme.

Kulis

Sahnenin gizlenen yan tarafları ve arkası. Oyuncular sahneye giriş-çıkışta burada beklerler. Sahnenin ne kadarının teşhir edileceği hareket ettirilerek ayarlanabilir.

Sahne perdesi

 Gösteri öncesi, sonrası ve perde aralarında kapatılan büyük perde. Ses yalıtımı için genelde kadifeden yapılır.

Dip/Fon perdesi

 Sahnenin en arkasında bulunan, sahneyi daha büyük gösteren siyah perde. Arka kulisteki sahne dekorlarını gizlemeye de yarar.

Friz perdesi

 Sahnenin üst tarafındaki ışık, merdiven gibi teknik ekipmanları gizleyen perde.

Dekor

 Sahnede kullanılan eşyalardan mobilyalara, arkaplandan süslemelere hepsi sahne dekorudur.

Amfi tiyatro

 İlk defa Antik Yunan ve Roma mimarisinde görülen yapı şekli. Tiyatrolarda yarım daire şeklinde ve gittikçe yükselen seyirci koltuklarını ifade eder.

Arena tiyatro

 Seyircilerin sahneyi bir tam daire olarak kapladığı, kulissiz, tamamen açık cephe dizilim şekli.

Oda Tiyatrosu

 Seyirci sayısı az, toplumsal açıdan önem teşkil eden konuları veya klasik eserleri esas metne sıkıca bağlı kalarak işleyen tiyatro türüdür. Özellikle II. Dünya Savaşı’nın getirdiği zorluklardan ve eksikliklerden dolayı minimal dekor ve kostüm kullanılır. Böylece oyunun anlamının dikkat dağıtıcı herhangi bir şey olmadığından daha kolay görülmesine sebep olmuştur.

Teknik ve Yaratıcı Ekip
Teknik ve Yaratıcı Ekip

Teknik ve Yaratıcı Ekip

 Eseri sahnede oynayan oyuncular kadar onu yaratan ve son haline kadar asiste edenler de önemlidir.

Reji

 Bir oyunu sahneleme faaliyeti.

Rejisör

 Oyunu sahneleyen yönetmen.

Sahne amiri

 Oyun sırasında ve provalarında sahne arkasındaki her şeyden sorumlu görevli. Görevi yönetmeninkinden bile daha önemlidir.

Dramaturg

 Oyun yazarı ve danışmanı. Oyun sahnelenirken teknik ve artistik detayların hepsi için başvurulan kişidir.

Son Olarak Geleneksel Türk Tiyatrosu
Son Olarak Geleneksel Türk Tiyatrosu

Son Olarak: Geleneksel Türk Tiyatrosu

Türk tiyatrosunun tuluat üzerine kurulu olduğunu görebiliriz.

Orta oyunu

Açık havada etrafını izleyicilerin sardığı yuvarlak bir alan içinde doğaçlama yapılan, müzik ve dansın da dahil olduğu bir oyun türüdür. Baş karakterleri Kavuklu ve Pişekar’dır. 

Gölge oyunu

Kökeni hakkında birçok farklı görüş olsa da, esasen Asya’dan geldiği kabul edilir. Bu oyunu yürüten perde arkasındaki kişiye “hayali” veya “usta” denilir. En bilinen örneği Karagöz ve Hacivat’tır. Karakterleri Osmanlı İmparatorluğu’nun kozmopolit ahalisinin her üyesini belli tiplemelere sokarak yansıtır.

Meddah

Tek kişilik bir gösteridir, meddah birden fazla karakteri taklit ederek izleyicileri güldürmeyi amaçlar. Bir elinde mendil, diğerinde ise değneği vardır, bunlar onun taklit araçlarıdır. Oyun sonunda varsa kusuru af diler ve oyundan çıkarılacak dersi söyler.

Köy seyirlik oyunu

Köylerde kutlamalar sırasında yapılan oyundur. Hem törensel hem de günlük olaylardan esinlenilmiş temalara sahip olabilirler. Oyunu yönetene “reis” veya “oyun babası” denir.

 Bu yazının tiyatro terimleri ile zihninizde genel bir çerçeve çizmiş olmasını umuyorum. Sadece keyif için izlense bile eser sonunda kafamızda çeşitli sorular yaratan, fiziksel olarak canlandırıldığından hem görsel hem de işitsel açıdan bilinçaltımızda yatan birçok unsura hitap eden bu sahne sanatı hakkında eklenecek tiyatro terimleri ve inceleyecek kategori sayısı sonsuz. O zamana kadar yeniden oyunları yerlerinde, kanlı canlı aktörlerle beraber tecrübe edeceğimiz günlerin dileğiyle…

İlginizi Çekebilir: Mekansız Sanat: Enstalasyon’un 10 Örneği

Oyku makalelerini beğendiniz mi? Sosyal medyada takip edin!
Başkalarına Fayda Sağla
Yorum Yok
Yorum İptal
Yorumlar: Tiyatro 101: Bu Tiyatro Terimleri Seçmesiyle Başlayın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Resim ekle - Yalnızca PNG, JPG, JPEG ve GIF desteklenir.

Sosyal Medya Hesaplarımız

Copyright © 2020 Öğrenci Blogları. Tüm Hakları Saklıdır.

Giriş Yap

Öğrenci Blogları'na Hoş Geldin

Gençlere değer katan içerikler üretiyoruz. Aramıza katılacağın için mutluyuz.
Giriş Yap

Gelişim için ilk adım. Boş vakitleri iyi değerlendirmek gerek.