Gençlere değer katacak içeriklere Google Haberler'den abone olmak ister misiniz?.Google Haberlere Abone Ol. Gençliğe değer katma arzusuyla..

Türkiye’de Vergi Türleri

Türkiye’de kanunlarla birbirinden ayrılan ve farklı mükelleflerin sorumlu tutulduğu çok sayıda vergi çeşidi mevcuttur. Özellikle birkaçı ise herkesin bilmesi gereken, çoğu kişinin ödemekle yükümlü olduğu vergi türleridir. Peki bu vergi türleri nelerdir?

Dolaylı Vergi

İlk vergi türümüz dolaylı vergidir. Vergi mükellefleri tarafından aracısız olarak devlete ödenen vergilerdir. Vergi servet üzerinden, gelir üzerinden ya da harcamalar üzerinden alınabilir. Harcamalar üzerinden alınan vergiler dolaylı vergi, servet ve gelir üzerinden alınan vergiler “doğrudan vergi” olarak tanımlanmıştır. Vergiyi yüklenen ile vergi dairesine karşı mükellef olan kişiler birbirinden ayrılır. Katma değer vergisi (KDV), özel tüketim vergisi (ÖTV), gümrük vergileri, banka ve sigorta muameleleri vergisi (BSMV), dolaylı vergiler içerisinde yer almaktadır. Kazanç veya gelir yerine, harcamalar üzerinden alınırlar. Verginin şahsileştirilmesi güçtür. Başka bir deyişle, dolaylı vergilerde vergiyi yüklenenin gelir düzeyi, medeni durumu ve benzeri şahsi özellikleri dikkate alınamaz. Bu haliyle gayrişahsi niteliklidir.

Doğrudan Vergi

Kişilerin gelir veya kazançları üzerinden alınan vergilerdir. Gelir vergisi, kurumlar vergisi dolaylı veya doğrudan vergilere örnektir. Bu vergilerin yansıtılması dolaylı vergilere nispeten güçtür.

Vergilerin dolaylı ve dolaysız vergiler arasındaki dağılımı niçin önemlidir? Bu sınıflandırmanın en önemli yararı, vergi adaleti bakımından topluca değerlendirilebilmesine olanak sağlamasıdır. Genel olarak doğrudan vergilerin, dolaylı vergilere kıyasla daha adil oldukları kabul edilir.

Bunun nedeni ise; doğrudan vergilerin, yükümlünün ekonomik gücüne göre vergilendirme olanağının daha fazla olmasıdır. Ancak dolaylı vergilerin yükümlüsü anonim olduğu için, bu vergilerin şahsileştirilebilmesi mümkün değildir.

Ancak şunu da unutmamak gerekir: vergi adaleti açısından dolaylı dolaysız vergi ağırlıkları sadece öncü gösterge niteliğindedir. Dolaysız vergilemede, örneğin emek gelirlerinin sermaye gelirlerine göre daha az bir vergi yükü altında olması vergi adaletini sağlamada ayırma prensibinin bir gereğidir. Ancak uygulamanın bunun tersi yönde olması durumunda, vergi sisteminin ağırlıklı olarak dolaysız vergilerden teşekkül etmesi, ilgili sistemi daha adil yapmaz.

Türkiyede Vergi Türleri
Türkiyede Vergi Türleri

Türkiye’de Vergi Türleri

Kamu hizmetlerine harcanmak üzere devletin, yerel yönetimlerin yasalara göre doğrudan doğruya ya da kimi maddelerin, hizmetlerin fiyatları üstüne ekleyerek dolaylı yoldan yurttaşlardan topladığı paraya vergi denir.

Gelir İdaresi Başkanlığı’na ait vergi listesinde oldukça fazla sayıda vergi çeşidi olmasına karşın, başlıca vergi çeşidi dendiğinde karşınıza 7 adet vergi çıkar. Bunlar;

  • Gelir Vergisi
  • Kurumlar Vergisi
  • Katma Değer Vergisi (KDV)
  • Özel Tüketim Vergisi (ÖTV)
  • Motorlu Taşıtlar Vergisi (MTV)
  • Damga Vergisi
  • Emlak Vergisi
Gelir Vergisi Nedir
Gelir Vergisi Nedir

Gelir Vergisi Nedir?

Gelir vergisine tabi olan kişiler gerçek kişilerdir. Bunlar; hukuki olarak hak edinebilecek olan ve yetki kullanabilen, kurumsallaşmamış olan mükelleflerdir. Gelir Vergisi Kanunu’na göre bu vergi türünün tanımı; 

‘Gelir bir gerçek kişinin bir takvim yılı içinde elde ettiği kazanç ve iratların safi tutarıdır.’

Gelirin Unsurları

Gelir Vergisi’ne tabi olabilecek gelirleri kanunda da sıralandığı şekilde aşağıda görebilirsiniz:

  1. Ticari kazançlar,
  2. Zirai kazançlar,
  3. Ücretler,
  4. Serbest meslek kazançları,
  5. Gayrimenkul sermaye iratları,
  6. Menkul sermaye iratları,
  7. Diğer kazanç ve iratlar.

Gelir vergisi mükellefleri kimlerdir?

Tam mükellefler;

  • Türkiye’de ikamet edenler,
  • Resmi daire ve müesseselere ya da merkezi Türkiye’de bulunan teşekkül ve teşebbüslere bağlı bulunup adı geçen daire, müessese, teşekkül ve teşebbüslerin işleri dolayısıyla yabancı memleketlerde oturan Türk vatandaşları,
  • Takvim yılı içerisinde Türkiye’de kesintisiz olarak 6 aydan fazla ikamet edenlerdir.

Bu özelliklere sahip olan mükellefler Türkiye’de ya da Türkiye dışında elde ettikleri kazançların tamamı üzerinden vergiye tabi tutulurlar.

Dar mükellefler;

Türkiye’de ikamet etmeyen gerçek kişilerse dar mükellef sayılırlar. Bu kişiler yalnızca Türkiye’de elde ettikleri kazanç ve iratlar üzerinden vergiye tabidirler.

İrat ne demektir?

TDK’ye göre irat; gelir, gelir getiren mülk demektir.

 Bu vergi mükelleflerinin Türkiye içerisinde ve dışında elde etmiş oldukları kazanç ve iratların tamamı üzerinden vergilendirilmeleri söz konusudur. Türkiye’de yerleşmiş durumda olmayan gerçek şahıslar dar mükellef olarak nitelendirilmekte olup yalnızca Türkiye’de elde etmiş oldukları kazanç ve iratlar üzerinden vergilendirilmektedirler

Kurumlar Vergisi Nedir
Kurumlar Vergisi Nedir

Kurumlar Vergisi Nedir?

Kurumlar vergisi; kuruma ait kazançlar üzerinden alınan vergi türüdür. Bir takvim yılı içerisinde elde edilen safi kurum kazancı üzerinden hesap edilerek devlete ödenir.

Bu vergi türüne tabi olan kurumlar;

  • Sermaye şirketleri,
  • Kooperatifler,
  • İktisadi kamu kuruluşları,
  • Dernek veya vakıflara ait iktisadi işletmeler,
  • İş ortaklıkları.

Kurum vergisi, kurum kazancının %20’si oranında devlete ödenir.

Katma Değer Vergisi Nedir
Katma Değer Vergisi Nedir

Katma Değer Vergisi Nedir?

Katma değer vergisi (KDV); satılan mal veya hizmeti satın alan kişinin, mal veya hizmeti satan kişiye ödediği vergidir. Katma değer vergisi dolaylı bir vergi türüdür. Mal ya da hizmeti satın alan kişi satan kişiye belirli bir ücret öder. Bu ücretten belirli oranlarda kesinti yapılır. Bu kesinti KDV’dir. Devlet tarafından belirlenen KDV oranlarıysa %1, %8, %18 olmak üzere üç çeşittir.

KDV mantığı nedir?

KDV, yapılan mal ve hizmet teslimlerinde, mal ve hizmeti teslim edenin ödediği ancak teslim alana yüklenen bir harcama vergisidir. %1’den %18’e kadar değişmektedir. KDVnin, temel mantığı yaratılan toplam katma değerin vergilendirilmesidir.

Katma değer vergisi mükellefleri kimlerdir?
  • Katma Değer Vergisi Kanunu’nun 8. Maddesine göre KDV mükellefleri;
  • Mal teslimi ve hizmet ifası hallerinde bu işleri yapanlar,
  • İthalatta mal ve hizmet ithal edenler,
  • Transit taşımalarda gümrük ya da geçiş işlemine muhatap olanlar,
  • PTT İşletme Genel Müdürlüğü ve radyo ve televizyon kurumları,
  • Her türlü şans ve talih oyunlarını tertip edenler,
  • Gelir Vergisi Kanunu’nun 70. maddesinde belirtilen mal ve hakları kiraya verenler.
Katma Değer Vergisi’nin konusunu teşkil eden işlemler;

Türkiye’de yapılan ve KDV’ye tabi olan işlemler;

  • Ticari, sınai, zirai faaliyetler ve serbest meslek faaliyeti kapsamında yapılan teslim ve hizmetler,
  • Her türlü mal ve hizmet ithalatı,
  • Diğer faaliyetlerden doğan teslim ve hizmetler.
Özel Tüketim Vergisi Nedir
Özel Tüketim Vergisi Nedir

Özel Tüketim Vergisi Nedir?

Özel tüketim vergisi; belirli bir mal ya da ürünlerin üzerinden maktu veya oransal alınan bir vergi türüdür. ÖTV lüks, sağlığa ya da çevreye olumsuz etkileri bulunan mallar için uygulanır. Bu açıdan sosyal fayda sağlaması amaçlanan bir vergi türüdür.

ÖTV hangi ürünlerde uygulanır?
  • Kürk, lüks araba ya da mücevher gibi lüks ürünlerde,
  • Tekel ürünleri gibi insan sağlığını tehdit edebilen ürünlerde,
  • Benzin, kömür ya da fosil atık gibi çevreye zararı olan ürünlerde uygulanır.
ÖTV istisnası ne anlama gelir?

Lüks olarak değerlendirilen mal ya da hizmetlerden alınan ÖTV, kanunda bazı istisnaları da beraberinde getirir. Kanuna göre dolmuş, taksi, otobüs, minibüs, çekici, kamyonet ve kamyonla ticari yük taşımacılığı yapan firmalar, şehir için yolcu taşımacılığı yapan firma ve kişiler bu istisnadan faydalanır. Bunların dışında askeri, diplomatik, ithalat, ihracat, Türk Hava Kurumu istisnaları da mevcuttur.

Damga Vergisi Nedir
Damga Vergisi Nedir

Damga Vergisi Nedir?

Kişiler arası, kurumlar arası ya da kişilerle kurumlar arasında oluşan her türlü hukuki ve resmi işlemleri belgeleyen kağıtlardan alınan bir vergi türüdür. Damga vergisinin alınabilmesi için belgenin ibraz edilebilir ya da imzalanabilir olması veya imza yerine geçen ibarelerin yer alıyor olması gerekir.

Damga Vergisi Mükellefleri Kimlerdir?

Damga vergisi kanunu kapsamına giren ve resmi niteliğe sahip olan kağıtları imzalayan kişiler damga vergisinin mükellefi olurlar. İmzanın sahibi olan taraflardan biri resmi bir kuruluş ya da muaf sayılan bir durumdaysa vergiden sorumlu olan kişi diğer taraf olur.

Motorlu Taşıtlar Vergisi Nedir
Motorlu Taşıtlar Vergisi Nedir

Motorlu Taşıtlar Vergisi Nedir?

MTV yılda iki kez ödenmesi zorunlu vergi türüdür. Bu vergi, Karayolları Trafik Kanunu’na ait şartlara göre trafik şubelerinde kayıtlı olan motorlu taşıtlardan alınır. Kara taşıtlarının yanı sıra helikopter, uçak, motorlu deniz taşıtları içinde bu vergi türü geçerlidir. Ödemeleri ocak ve temmuz aylarında olacak şekilde yılda iki dönem olarak belirlenmiştir.

MTV, araçlara ait sicil kaydının başlamasıyla ödenmeye başlar. Sicil kaydı silinene kadar MTV ödenmeye devam edilir.

Emlak Vergisi Nedir
Emlak Vergisi Nedir

Emlak Vergisi Nedir?

Son vergi türümüz ise emlak vergisi. Arazi, arsa, bina veya iş yeri gibi taşınmazlardan alınan vergi çeşidi emlak vergisi olarak adlandırılır. Sürekliliği olan bir vergi çeşididir. Arazi ve bina olarak ikiye ayrılmış durumdadır. Mükellefler emlak vergisini tek seferde ödeyebildikleri gibi iki taksit halinde de ödemeyi gerçekleştirebilirler.

Emlak vergisi mükellefi, taşınmazın tapusuna sahip olan kişidir. Bundan dolayı emlak vergisi dolaysız bir vergi türüdür. İşsizler, engelliler, ev hanımları ve bazı şartlara bağlı olarak emekliler, emlak vergisinden muaf tutulurlar.

Bu içeriğimde sizlere çeşitli vergi türlerini anlattım. İyi okumalar dilerim..

İlginizi Çekebilir: Girişimcilik Türleri Nelerdir?

Kübra Karaca makalelerini beğendiniz mi? Sosyal medyada takip edin!
Başkalarına Fayda Sağla
Yorum Yok
Yorum İptal
Yorumlar: Türkiye’de Vergi Türleri Nelerdir?

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Resim ekle - Yalnızca PNG, JPG, JPEG ve GIF desteklenir.

Sosyal Medya Hesaplarımız

Copyright © 2020 Öğrenci Blogları. Tüm Hakları Saklıdır.

Giriş Yap

Öğrenci Blogları'na Hoş Geldin

Gençlere değer katan içerikler üretiyoruz. Aramıza katılacağın için mutluyuz.
Giriş Yap

Gelişim için ilk adım. Boş vakitleri iyi değerlendirmek gerek.